Roemenen vechten als kinderen in een zandbak

Het Roemeense parlement wil af van de president. Maar het volk beslist vandaag per referendum over het lot van president Traian Basescu.

Rond het Huis van het Volk, het kolossale gedrocht dat dictator Ceausescu neerplantte in het centrum van Boekarest, staan de tribunes al opgesteld. Het Huis van de Achterwerken heet het gebouw in de volksmond, sinds het Roemeense parlement er zijn intrek nam.

De tribunes zijn er voor de fans van de Formule 3-race die er een rondje maakt. De omwonenden hopen dat er snel een einde komt aan het race-kabaal, maar bovenal aan het kabaal veroorzaakt door hun politici die al maanden verwikkeld zijn in een felle strijd. Daarin staat president Traian Basescu als eenling tegenover regering en parlement die van hem af willen. Een maand geleden werd de president door het parlement geschorst, wegens ‘schendingen van de grondwet’. In feite gaat het volgens velen om de strijd van de radicale hervormer en corruptiebestrijder Basescu tegen de hele oude politieke klasse in Roemenië, die vooral uit is op het beschermen van haar eigen particuliere economische en politieke belangen. Waarnemers schilderen het gevecht van ‘de Achterwerken’ af als een botsing van kinderen in de zandbak. „Roemenië zit in de politieke puberteit”, kopt dagblad România Libera.

Vandaag hebben de Roemenen in een referendum het laatste woord: moet Basescu wel of niet aftreden? „Maar vraag me niet naar het waarom van dit referendum”, zegt de slager op de Obor, de grote markt van Boekarest. „Ze zitten toch allemaal achter hetzelfde bot aan.”

Meteen na Roemenië’s toetreding tot de Europese Unie, op 1 januari, brak de strijd los tussen de liberale partij PNL van premier Calin Tariceanu en president Traian Basescu van de Democratische Partij (PD). Herfst 2004 trokken de twee partijen nog gezamenlijk op in de verkiezingen waarin de oud-communisten werden verslagen. Het democratische blok won en tot grote vreugde van de EU ging de felle corruptiebestrijder Monica Macovei als minister van Justitie veelbelovend van start.

Ze kwam daarbij al snel in aanvaring met Tariceanu. Diens aarzelingen ten aanzien van de corruptiebestrijding – vooral als die prominente politici en zakenlieden uit zijn eigen omgeving bedreigde – begonnen eind vorig jaar Basescu danig te irriteren. Hij beschuldigde de premier van het „bevoordelen van zijn zakelijke vriendjes”. Die sloeg terug en kwalificeerde Basescu als destructief en machtsbelust. Hij sloot uiteindelijk afgelopen lente een geheim akkoord met de ex-communisten en gooide hervormingsgezinde ministers als Macovei uit het kabinet. Op 19 april stemde een meerderheid in het parlement voor schorsing van Basescu. Het Constitutionele Hof vond de aantijding niet ernstig genoeg, maar het parlement zette door. „Roemenië mag geen bananenrepubliek worden onder een demagoog”, zegt premier Tariceanu.

De kans is zeer groot dat de Roemenen vandaag in het referendum premier en parlement ongelijk. geven: volgens peilingen wil zeventig procent dat Basescu aanblijft, ondanks een keiharde campagne tegen hem. Op billboards van het anti-Basescublok bungelt een mannetje aan een wurgkoord, met de leuze: „Maak het karwei af, laat hem definitief vallen!” Condooms met een afbeelding van Basescu worden op straat uitgedeeld, met de tekst: „Laat jezelf gaan, kies ‘ja’ voor Basescu’s aftreden.”

„Voor de buitenwereld ziet dit er wellicht wat onsmakelijk uit, maar Basescu zelf is verantwoordelijk”, zegt Bogdan Olteanu (35), voorzitter van het parlement. In het hoofdkantoor van zijn partij PNL bekijkt hij de krantenkoppen. „Zuid-Amerikaanse toestanden”, schrijft het blad Adevarul. „Wat er hier gebeurt is een schandaal”, zegt Olteanu. „Basescu heeft zich onpresidentieel gedragen door zich tegen de regering en tegen het parlement te keren.”

Dat bijna driekwart van de Roemenen het parlement daarin niet steunt wijt Olteanu aan onwetendheid. „Om aan te tonen hoe Basescu de democratie frustreert moet je allerlei technische procedures uitleggen aan de mensen. Die hebben daar geen trek in.”

Op de trappen van het universiteitsgebouw bekvechten studenten over de juiste koers. „Basescu moet blijven”, vindt Madalina. „Ik wil stabiliteit en geen nieuwe presidentsverkiezingen.” De jongens om haar heen willen juist van Basescu af. „Op tv omschreef Basescu de politieke chaos als ‘zigeunertoestanden’,” zegt een van hen. „Dat had-ie niet moeten doen. Ik ben zigeuner. En niet ik maar Basescu heeft voor deze puinhoop gezorgd.”