Ongemakkelijk en arrogant, dat is rockmuziek

Dit weekend begint bij de BBC een serie over de geschiedenis van de rockmuziek. Met een feest aan archiefbeelden, zag Joyce Roodnat

MANNEN VAN DE ROCK: Jimi Hendrix (foto), David Bowie, Bruce Springsteen en Kurt Cobain Foto’s AP Associated Press

William Naylor, producent van de BBC-serie Seven Ages of Rock, heeft het exact gedateerd: op 24 september 1966 is in Londen de rockmuziek ontstaan. Hoezo? Nou, toen arriveerde Jimi Hendrix daar, een raadselachtige figuur uit de zwarte Amerikaanse muziekscene die linkshandig speelde op een rechtshandige gitaar die hij ondersteboven vasthield.

Hij was wild en luidruchtig en zelfbewust. Hij bespeelde zijn gitaar of hij brand stichtte en maar een ogenblik later kon het lijken of hij het instrument een orgasme gunde. Dat hij, tot slot van een concert, op zijn knieën zou vallen voor zijn gitaar en de aanbedene dan letterlijk aan zou steken, was welbeschouwd maar een kleine stap verder in zijn verhouding tot zijn muziek. Hij had zich in Amerika ontwikkeld als een muzikant die „wilde spelen zoals Chuck Berry zong”, maar omdat hij was veroordeeld tot de zwarte rhythm ’n’ blues, lag er daar niet veel erkenning voor hem in het verschiet.

En toen ging hij in op een aanbod om naar Londen te komen. Om op te treden, maar ook omdat hem was beloofd dat hij voorgesteld zou worden hij aan de twee Engelse gitaristen die hij bewonderde op grond van hun, in Amerika obscure, platen: Jeff Beck en Eric Clapton. Dat gebeurde, met legendarisch resultaat. Hendrix speelde Clapton weg van zijn eigen podium en zichzelf onder de aandacht van collega’s die zich graag door hem lieten inspireren. En er gebeurde meer: Hendrix maakte mee hoe The Who een concert besloot door de boel kort en klein te slaan. Wie de oude beelden achter elkaar bekijkt, ziet hoe accuraat Hendrix de acties van The Who heeft bestudeerd. Met dezelfde flamboyante gebaren slaat hij zijn gitaar aan barrels.

Producent William Naylor, aan de telefoon in Bristol: „Onze film zegt wat nou eens gezegd moest worden: Engeland heeft Jimi Hendrix groot gemaakt. Jimi Hendrix veroverde zijn vrijheid in Londen. Hij is deel van de Engelse cultuurgeschiedenis.”

Na een reeks tv-series over allerlei kanten van de populaire muziek vond Naylor dat het tijd was voor deze serie, de geschiedenis van de rock: „Rock werd verdrongen door middle of the road-muziek. Door de boy bands en de dance music, en door de nadruk op celebrity ten koste van de muziek. Maar sinds een jaar of vijf zie ik een opleving. Er zijn weer muzikanten die willen provoceren met lichtelijk ongemakkelijke muziek en een arrogante houding, precies waar de rock het van moet hebben. De rockmuziek beleeft een renaissance. Van 16 tot 75 jaar ontdekt men nu weer de gitaar en waar die voor staat.”

En dat hebben we eerder gezien, stelt Naylor. „Halverwege de jaren zestig waren John, Paul, George en Ringo goedgeklede, nette jongens. The Beatles waren een popband, entertainers als Cliff Richard. Maar twee jaar later waren ze een rockband. Ze rekenden af met ‘She loves you’. Ze lieten hun haar nu echt groeien, ze waren wild en introspectief. Ze streefden naar non disposable music en zij waren de enigen niet. Het waren de tijden van het concept album, van de lp’s met één track per kant. Onze serie zoekt naar hoe zich dat voltrok en belandde bij Hendrix. Het Londen waar hij aankwam, was het centrum van de avantgarde. Van de muziek, de mode, van de kunst. Hendrix stond met één voet in het verleden, hij had gespeeld met bluesmuzikanten door wie de Engelse musici van de Rolling Stones tot The Who geobsedeerd waren. Zijn andere voet stond in de toekomst. Hij was de katalysator, de lucifer die de rockmuziek ontstak. Volg je zijn geschiedenis dan hoor je het verhaal van het eerste uur.”

gebrek aan vrouwen

Vrouwen vind je niet in dat eerste uur. In het tweede uur ook niet, trouwens. Het zijn allemaal mannen en die mannen zagen er al snel uit als vrouwen, met hoeden, veren, satijn, make-up. Naylor: „Ja, dat is waar. Jimi Hendrix leek wel een pauw. En al die mooie jongens waren toch niet verwijfd. David Bowie had een grote vrouwelijke aanhang. Alleen de heavy metal is erg mannelijk en erg harig. Altijd geweest, altijd gebeleven. Daar weigeren ze al dertig jaar lang om er anders uit te zien.

„Het gebrek aan vrouwelijke rockmuzikanten vonden we pijnlijk, maar we konden ze niet vinden. Rockartiesten waren man, hetero en blank en blijkbaar werden vrouwen echt kort gehouden. Ze mochten alleen maar mooi zijn en fatsoenlijk. Behalve Marianne Faithfull, dat was de enige vrouwelijke rock person, en dan ook nog alleen maar door haar associatie met Jagger. Pas in aflevering drie, over de punk rock, hebben we vrouwen: Patti Smith, Siouxsie and the Banshees, The Slits.”

Seven Ages of Rock vertelt de geschiedenis van de rock in een serie van zeven delen die zich elk concentreren op een subgenre. Met hulp van een feest aan archiefmateriaal (concert- en journaalbeelden, film- en tv-registraties) en ondersteund door gesprekken met ooggetuigen en muzikanten, wordt elk genre uitgespit via de geschiedenis van de groep of artiest die volgens Naylor dat genre zijn keurmerk verleende: Nirvana voor de Amerikaanse alternatieve rock, The Sex Pistols voor de punk.

William Naylor is zestig jaar. De jaren zeventig waren ‘zijn’ tijd: deel twee van de serie. Art rock. Pink Floyd. „Ik hield van Roxy Music en ik was gek op David Bowie. Bowie wilde niet meewerken, helaas. Maar we hadden nog veel ongebruikt materiaal van het gesprek dat we met hem voerden voor onze vorige serie. Dat ging over zijn voorliefde voor Syd Barrett van Pink Floyd, dus dat kwam goed uit. Er zijn er meer die ontbreken en die ik er graag bij had gehad. Jimi Hendrix natuurlijk, maar die is dood. En Sting doet nooit aan zoiets mee. Paul McCartney krijg je ook niet, Mick Jagger konden we vergeten. Wat wil je: zulke mensen krijgen vijf van die verzoeken per dag en wij vragen ook nog eens minimaal een uur de tijd. Quality time voor een serieus gesprek over muziek, niet ten dienste van hun roem. Dat is veel gevraagd, dat begrijp ik best. Ik ga niet ziten treuren, ik concentreer me op wie wel meedoet. Zo’n serie moet meer zijn dan een reeks beroemde namen, we zoeken per aflevering tot we vijf of zes mensen hebben die het verhaal van een tijdperk overkoepelen doordat ze er zelf deel aan hadden, met daarnaast de mensen die erbij waren en ernaar keken. Geen talking heads, we willen experts. Keith Richards, die even op zijn gitaar voordoet dat de song ‘Satisfaction’ toch echt een bluesnummer is. Wat me opvalt is hoe sterk iedereen is gebleven. Ook van die eerste generatie zijn er nog altijd veel aan het werk. Het zijn geen dinosauriërs. The Who is nog een vitale band.”

leve de blues

‘The Birth of Rock’, deel 1 van Naylors serie, laat zien hoe de Londense rhythm ’n’ blues in de jaren zestig geïmpregneerd was door de Amerikaanse blues, het muziekgenre dat Amerika zelf maar niks vond. Animalszanger Eric Burdon zegt het zo in de film: „Wij staken onze hand in Amerika’s vuilnisbak en trokken eruit wat zij bezig waren te verpletteren.”

Londen redde de blues, bedoelt hij, de muziekvorm die „resoneert in het hele mensdom”, volgens de teder glimlachende Keith Richards. De Londense groepen exporteerden de blues weer terug naar de Verenigde Staten. Daar kon die muziek eindelijk floreren en inspireren, tot op de dag van vandaag.

Seven Ages of Rock, deel 1: The Birth of Rock. Vanavond, BBC 2, 22.10-23.10 uur. Morgen, BBC 1, 0.00-1.00 uur.Een half uur van het ongebruikte materiaal van elk interview dat Naylor c.s. maakten voor deze serie, is te zien via weblink www.bbc.co.uk/sevenages.