Herpesvirus zet immuunsysteem blijvend op scherp

Bijna iedereen draagt het herpesvirus bij zich. Dat lijkt erger dan het is. Het virus brengt namelijk een groot deel van zijn leven ‘slapend’ door, zonder dat de drager er last van heeft. Sterker, zo’n latente virusinfectie versterkt de afweer. Onderzoekers van de Washington University in Saint Louis hebben namelijk ontdekt dat muizen met een chronische herpesinfectie meer weerstand hebben tegen ziekteverwekkende bacteriën als de pestbacil. Ze denken dat een chronische herpesinfectie blijvende veranderingen in het immuunsysteem teweeg brengt, die tot dit beschermende effect leiden. Ze spreken zelfs van een symbiotische relatie tussen muis en virus. Omdat de herpesvirussen die muizen infecteren sterk lijken op de vormen die mensen soms plagen, is er wellicht ook zo’n symbiose tussen mensen en het herpesvirus (Nature, 17 mei).

Wie ooit als kind waterpokken had, is besmet met het herpesvirus. Of beter: minstens één herpesvirus, want er zijn zeker acht virusstammen bekend die mensen kunnen infecteren. Als ze al kwaad doen, veroorzaken ze kwalen als een koortslip, waterpokken, gordelroos of de ziekte van Pfeiffer. Een van de markantste kenmerken van deze virussen is dat iemand er zijn hele leven mee besmet kan zijn zonder dat dit tot noemenswaardige klachten leidt. Pas als het afweersysteem het laat afweten, spelen ze op. Dit heet een latente infectie. Berucht zijn de problemen die het cytomegalovirus, veroorzaakt bij mensen die een orgaantransplantatie hebben gehad. Hun afweer wordt onderdrukt om afstoting van het nieuwe orgaan tegen te gaan en het latente virus ziet zijn kans schoon.

De onderzoekers infecteerden virusvrije muizen met stammen van het herpesvirus en trachtten te achterhalen waarom deze niet acuut ziekte veroorzaakten. Bij de geïnfecteerde dieren was de productie van het eiwit gamma-interferon verhoogd. Dat activeert delen van het immuunsysteem die snel kunnen ingrijpen bij bacteriële infecties. Vervolgens werden de dieren blootgesteld aan bacteriën, waaronder de pestbacil. Dieren die een latente virusinfectie hadden, bleken hier minder gevoelig voor te zijn. Opvallend was dat dit effect uitbleef als de virusinfectie nog in de acute fase was en ook als de muizen waren geïnfecteerd met een genetisch gemanipuleerde virusstam die niet in een slapende toestand kan treden.

Volgens onderzoeksleider Herbert Virgin heeft dit resultaat consequenties voor de manier waarop onderzoekers naar het immuunsysteem moeten kijken. Veel onderzoek naar vaccins, auto-immuunziekten en andere aspecten van de immunologische afweer wordt verricht bij virusvrije proefdieren. Als vrijwel iedereen met een latente herpesinfectie rondloopt en het immuunsysteem daar structureel op reageert, moet dit proefdiermodel wellicht aangepast worden. Huup Dassen