Alexander de Grote bouwde dam naar Tyrus op zandbank

Historici beschouwden het eeuwenlang als een wonder van militair ingenieurswerk. Alexander de Grote liet in 333 v. Chr. een dam van een kilometer lang bouwen tussen de kust van het huidige Libanon en het eilandstaatje Tyrus. Hij slaagde waar de Babylonische koning Nebukadnezar 250 jaar eerder faalde: de verovering van deze machtige Fenicische havenstad. Uit geologisch onderzoek blijkt nu dat Alexanders genietroepen weliswaar knap werk hebben geleverd, maar dat zij werden geholpen door een zandbank, net onder de zeespiegel.

De onderzoekers, aangevoerd door Nick Marriner van het European Centre for Research and Teaching on the Geosciences and the Environment (CEREGE) in het Franse Aix-en-Provence, publiceren hun conclusies deze week in Proceedings of the National Academy of Sciences (early edition).

Tyrus ligt 20 kilometer van de Libanese grens met Israël en werd in de oorlog van 2006 beschoten. Dankzij Alexander de Grote is de stad nu een schiereiland.

De Macedonische veroveraar was op weg naar Egypte toen hij de Tyriërs gelastte zich te onderwerpen. Die weigerden. Zij gingen ervan uit dat Alexander geen maanden zou verspillen met het veroveren van een eilandje. Die beschouwde een vijandig Tyrus echter als een risico voor zijn Egyptische veldtocht. Eerst probeerde hij de stad met zijn vloot aan te vallen, maar op zee waren de Feniciërs heer en meester. Alexander besloot toen van boomstammen en stenen een dam te bouwen tussen het eiland en het vasteland en de stad vanaf het land te bestormen. De bouw duurde maanden en toen de dam af was, werd Tyrus overweldigd en werden alle mannelijke inwoners gekruisigd.

Vóór het werk van Marriner en collega’s hadden archeologen geen idee hoe diep de toenmalige zeestraat was tussen Tyrus en het vasteland. Een enkeling schatte die op 5 tot 6 meter. In 2002 liet Marriners promotor, Christophe Morhange, zo’n 20 gaten boren in de smalle landengte tussen de zee- en landzijde van de stad. Een analyse van sediment en fossielen in de boorkernen wees uit dat 8.000 jaar geleden een rif van zandsteen voor de kust ontstond waaruit het eilandje Tyrus groeide. Dat rif werkte als golfbreker en daarachter vormde zich een zandbank die in Alexanders tijd één tot twee meter onder de zeespiegel lag. Dirk Vlasblom