Abortus in Roemenië

De Roemeense regisseur Cristian Mungiu maakte een film over een illegale abortus die uitloopt op een drama. „In 1966 verbood Ceaucescu abortus.Ik kom voort uit een geboortegolf.”

Bas Blokker

Het filmfestival van Cannes blijft een hoog glamourgehalte houden. Daarom komen op een snikhete ochtend zo’n vijftig journalisten in een zaaltje zitten om alles bij elkaar vijftien vragen te mogen stellen aan supersterren Jude Law, Wong Kar-wai en Norah Jones („Is het niet moeilijk om vrienden te maken als u zo vaak van huis bent?”). En daarom komen welgeteld drie filmjournalisten diezelfde dag praten met Cristian Mungiu, de veertigjarige Roemeen die volgens vooraanstaande critici de tot nog toe interessantste film van de competitie maakte, 4 luni, 3 saptamini si 2 zile (4 maanden, 3 weken en 2 dagen).

Zijn film gaat over een illegale abortus die op een drama uitloopt. Twee Roemeense studentes leveren zich in 1987 uit aan de grillen van een man die de abortus wil uitvoeren. Dat ze weinig geld hebben is geen probleem. Het is een verhaal dat Mungiu hoorde in zijn studententijd. Maar er is ook nog een ander persoonlijk verband tussen hem en het onderwerp, vertelde hij gisteren, aan het zwembad van een appartementencomplex in Cannes.

„Tot 1966 was abortus legaal in ons land. In dat jaar voerde dictator Ceaucescu een verbod in. De jaren erna zagen geboortegolven zoals Roemenië nog nooit had meegemaakt. Ik hoorde bij zo’n golf. Wij zaten met zijn veertigen bij elkaar in de klas.

Het betekent wel dat ik er waarschijnlijk niet zou zijn geweest als abortus was toegestaan. Ik was als kind niet ongewenst, maar ook niet gepland.”

U werpt een grimmige blik op abortus. Niet alleen op de man die het uitvoert, maar ook op het meisje dat zijn hulp inroept.

„De meisjes zijn zich niet van de morele consequenties van hun handelen bewust. Ik bedoel niet dat ze slecht zijn, maar wel onnadenkend. Ze gaan er pas over nadenken terwijl ze de consequenties ondergaan.”

Is dat ook de reden dat u de camera zo expliciet richt op de geaborteerde foetus?

„Ja. Voor de meeste mensen, ook voor de meeste kijkers, is abortus iets abstracts en over abstracte zaken hoef je niet al te diep na te denken. Daarom moet je die foetus zien, opdat je beseft wat de meisjes werkelijk hebben gedaan.”

U toont de meisjes als vriendinnen die voor elkaar door het vuur gaan. Uw film lijkt daardoor zelfs een zekere nostalgie te ademen.

„Natuurlijk ben ik nostalgisch. Niet naar de Ceaucescu-tijd, maar naar de tijd dat ik twintig was. En in zeker opzicht ook wel naar die tijd. Mensen gingen anders met elkaar om. Aardiger, meer solidair. De ellende bracht mensen samen. Nu staat het land er in vrijwel alle opzichten veel beter voor dan toen. Maar de band tussen mensen was toen sterker. Niemand heeft nu nog tijd voor elkaar.”

Uw film is sober, met lange shots en weinig montage. Met één opvallende uitzondering: het slotbeeld. Dat wordt ruw afgesneden.

„Ik wilde de aandacht van de kijker niet sturen naar veelzeggende details door close-ups in de sequenties te monteren. Het is de registratie van een dramatisch verhaal, maar wij kunnen niet van alles daarvan getuige zijn. Vandaar dat je ook vaak mensen buiten beeld hoort spreken.”

„Om te onderstrepen dat deze film als het ware een plakje van het leven van twee meisjes is, val ik onverhoeds het verhaal binnenen stappen we er even onverhoeds weer uit. Het verhaal is niet afgelopen als de film eindigt.”