Maxi’s versus mini’s

Een nieuwe, cruciale, ronde onderhandelingen over de Europese ‘grondwet’ begint.

Niet langer is nee-zegger Nederland geïsoleerd binnen de Europese Unie.

Opgelucht zaten premier Jan Peter Balkenende en staatssecretaris Frans Timmermans voor Europese Zaken vorige maand in het vliegtuig dat net van Londen City Airport was opgestegen, op weg naar huis. Groot-Brittannië en Nederland hadden elkaar gevonden: Europa heeft helemaal geen grondwet nodig. Vooral Blairs laatste woorden tijdens de persconferentie op Downing Street 10 had het Haagse koppel als muziek in de oren geklonken.

Premier Blair was enthousiast over het Nederlandse voorstel voor een „wijzigingsverdrag”, een nieuw Europees verdrag als alternatief voor de afgewezen Europese Grondwet. Dit verdrag zal de angst wegnemen voor een Europese superstaat die de nationale grondwetten vertrapt, had de Britse premier gezegd. Daar konden ze in Nederland mee thuiskomen.

Deze week zijn de onderhandelingen over het oplossen van de Europese crisis, ontstaan na de Franse en Nederlandse afwijzing van het Grondwettelijk Verdrag in 2005, een beslissende fase ingegaan. „Het „spel is op de wagen’’, zeggen Nederlandse diplomaten in Brussel met kennis van het Vlaamse wielerjargon.

Nadat de Duitse bondskanselier Angela Merkel als voorzitter van de Europese Unie de afgelopen twee maanden de ambtelijke toponderhandelaars (die sherpa’s worden genoemd) van de 27 lidstaten aan het werk had gezet, begint ze nu met de laatste, politieke ronde. In afzonderlijke gesprekken met haar collega-regeringsleiders wil ze polsen of er tijdens de Europese top op 21 en 22 juni in Brussel een akkoord kan worden bereikt. Woensdag al ontmoette ze de Franse president Sarkozy, die net een paar uur in functie was.

Merkel is vast van plan „Europa vooruit te helpen”, zegt een politicus in haar kabinet. Maar er woedt een verbeten strijd tussen de maximalisten en minimalisten. Aan de ene kant staat een meerderheid van achttien landen, die de Grondwet heeft goedgekeurd (plus vier landen die vóór zijn maar nog moeten ratificeren). Aan de andere kant de critici: de nee-zeggers Frankrijk en Nederland en de nee-dreigers Polen, Tsjechië en Groot-Brittannië.

Den Haag staat met zijn opvattingen over de toekomst van Europa in ieder geval niet alleen, blijkt na vier maanden pendeldiplomatie, waarbij Balkenende en Timmermans, samen en individueel, hun collega’s in de Europese hoofdsteden bezochten. „Nederland is zeker niet geïsoleerd. We zijn veel meer een deel van de oplossing geworden”, concludeert een diplomaat.

Na de bezoeken van de premier en zijn staatssecretaris aan Londen, Warschau en Praag bleken hun collega’s er vrijwel net zo over te denken als Nederland. Een minderheid in de EU, maar een invloedrijke minderheid wil met Europa eenzelfde kant op als de Nederlanders: geen grondwet, geen vlag, geen volkslied, geen Europese minister van Buitenlandse Zaken, hooguit een ‘commissaris’. Wél een grotere rol voor nationale parlementen, die Brusselse wetten kunnen tegenhouden én een efficiënter bestuur van de Europese Unie.

‘Opleving van de politiek door renationalisering’, heet het spel van deze spelers, die Europa thuis alleen nog kunnen verkopen als het de nationale behoudzucht dient. Maar zo gemakkelijk gaat dat niet lukken met Angela Merkel als regisseur. Ze wil, met steun van de Europese Commissie, de „kern’’ van de Grondwet overeind zien te houden. En er is ruimte voor nieuwe onderwerpen die Europa heeft ‘ontdekt’, zoals milieu en energiepolitiek. Maar wat is de kern? Nederland wil „uit het constitutionele vaarwater” zien te komen. Ook de lange lijst met grondrechten (staking, onderwijs, bescherming privacy) moet eruit. Juist deze basisrechten onderstreepten volgens de Raad van State het constitutionele karakter van de Grondwet. Al stuit het schrappen hiervan op groot verzet van de vakbeweging, waarschuwde FNV-voorzitter Jongerius deze week.

„Waar we absoluut aan hechten is bescherming van publieke diensten zoals onderwijs, volkshuisvesting en gezondheidszorg’’, zei Timmermans vorige week op een conferentie in Rotterdam. Wel wil Nederland veto’s opgeven om terreurbestrijding en migratiebeleid te verbeteren.

Grote onbekende in het Europese strategospel is het referendum. De regering heeft deze hete aardappel voor zich uitgeschoven tot er een nieuw voorstel is. Een lelijke brandnetel, bleek vorige week toen Timmermans op tv in Het Nieuwe Lagerhuis het vuur aan de schenen werd gelegd. „U bent bezig met draaideurpolitiek”, kreeg hij naar het hoofd geslingerd. „Laat zien dat je ballen hebt, laat ons kiezen.”