Jatten verschilt van meppen

Opgroeiende geweldplegers gaan minder meppen. Diefstal neemt juist met de jaren toe.

Het ene antisociale gedrag is het andere niet, zo blijkt nu.

Jonge dieven hebben een hoger verbaal IQ en zijn beter in zelfregulering. In straatjargon: linkmiegels jatten, sukkels matten. Foto Eliana Aponte Nadav Rosembaum dresses up as a thief during the Jewish Purim holiday at his home in Jerusalem March 3, 2007. Nadav is the son of Dori and Rivkin, a lesbian couple who have lived together for the past 12 years. Same-sex marriages are not yet legal in Israel, so the two were forced to have a private ceremony to symbolically establish their commitment. Picture taken March 3, 2007. REUTERS/Eliana Aponte (JERUSALEM) REUTERS

Geweldpleging en diefstal worden door onderzoekers vaak op één hoop gegooid: antisociaal gedrag. Toch laten jongeren met losse handjes en leeftijdsgenoten die zich vergrijpen aan andermans eigendom grote verschillen zien.

Gewelddadigheid neemt af tussen adolescentie en volwassenheid, terwijl de frequentie van diefstal dan juist toeneemt. Opmerkelijker nog: veelplegers van diefstal scoren hoger voor cognitieve functies – zijn ‘slimmer’ – dan jongeren die regelmatig geweld gebruiken. Of, in het jargon van de straat: linkmiegels jatten, sukkels matten.

Dat concluderen vijf Canadese en twee Amerikaanse jeugdpsychiaters in het meinummer van Archives of General Psychiatry. In hun artikel doen zij verslag van een onderzoek dat zij tussen 1980 en 2000 hebben uitgevoerd onder 698 jongens en jongemannen uit arbeiders- en middenklassegezinnen in de staat New Jersey.

De zeven psychiaters maten fysiek geweld en diefstal op verschillende leeftijden aan de hand van de eigen rapportage van de deelnemers. Op de vragenformulieren stonden geen namen; vertrouwelijkheid werd gegarandeerd. Van de deelnemers onderwierp 88 procent zich aan neurocognitieve tests toen zij tussen de 18 tot 24 jaar waren.

Wat bleek? Jonge dieven scoren aanzienlijk beter voor neurocognitieve maten als executive function (EF) en verbaal IQ, dan jonge geweldplegers. EF is een maat voor de zelfregulering van gedachten, handelingen en emoties, processen die zich grotendeels afspelen in de prefrontale cortex. Mensen met een hoog verbaal IQ komen beter uit hun woorden en zijn door hun verbale vaardigheid beter in staat tot conflictbeheersing.

Frequente geweldplegers scoorden laag op beide cognitieve maten. Het treffendst waren de resultaten van de zogeheten Trail-Making Test-B. Die meet werkgeheugen, mentale flexibiliteit, het vermogen om het eigen handelen te plannen en storende factoren te beheersen. Onder de gewelddadige mannen scoorden zij die zelden stalen het laagst bij deze test en zij die dat regelmatig deden het hoogst.

Geweldpleging en diefstal laten bovendien een verschillend ontwikkelingspatroon zien. Maar 13 procent van de ondervraagde geweldplegers zei dat zij er sinds hun twaalfde steeds vaker op los hadden geslagen, terwijl liefst 55 procent van de dieven in de loop der jaren vaker was gaan stelen. De onderzoekers concluderen dat het op één hoop gooien van beide typen gedrag verschillen aan het oog onttrekt die van belang zijn voor preventie en behandeling.