Is dat ook nog van Annie?

Annie M.G. Schmidt: Zeur niet! Samenstelling: Henk van Gelder. Nijgh en Van Ditmar. 672 blz. € 39,90

‘In één huis en toch zo apart / Zoveel liefs en toch zo hard / / Een hart van steen / Nee, niet van steen. Ook niet van staal / Van moderner, killer materiaal’. In een van de liedteksten uit Pension Hommeles, de eerste tv-serie die Annie M.G. Schmidt schreef, bezingt een vrouw het plastic hart van haar echtgenoot. Het is een treffend beeld, ook nu nog, vijftig jaar nadat de serie op de tv was. Pardon, op de beeldbuis. Die zich nog lang niet in elke huiskamer (en slaapkamer, eetkamer, kinderkamer) bevond. Het materiaal ‘plastic’ was al evenzeer ‘modern’, in plaats van alomtegenwoordig.

Er is een prachtig dik boek verschenen met liedteksten van Schmidt voor volwassenen: Zeur niet! Samensteller Henk van Gelder bracht allerlei teksten bijeen, van het eerste wat Schmidt schreef, voor het Inktviscabaret, via haar radio- en tv series en de musicals, tot aan haar laatste tv-serie, Beppie, uit 1989. Het is een boek dat van kaft tot kaft boeit, al is het natuurlijk jammer dat veel melodieën onbekend zijn. 114 van de opgenomen nummers zijn niet eerder gebundeld. Er is blijde verrassing, door herkenning (‘Margootje’! ‘Het is over’!) en door verwondering: maar dit moet een prachtig lied zijn… En: is ‘De koningin van Lombardije’ óók van Annie Schmidt?

Sommige thema’s duiken herhaaldelijk op. De handenwringende vader die zijn dochter los moet laten werd beroemd door ‘Op een mooie Pinksterdag’. Maar Schmidt heeft veel vaker over hem gedicht. Bijvoorbeeld in ‘Je hoort niet meer bij mij’ en in ‘Ineens op een dag’ (uit In Holland staat een huis, alias: De familie Doorsnee). Of in het losse nummer ‘Vaders (Vader en dochter)’.

Schmidt wordt vaak geroemd om de ‘tijdloosheid’ van haar werk. In het voorwoord noemt Van Gelder de vele potplanten in Schmidts teksten ‘tijdloze symbolen van geborgenheid’. Maar Zeur niet! leest wel degelijk als een geschiedenisles, hoe meeslepend, levendig van toon en herkenbaar van emotie de teksten nog altijd zijn. Wie geeft er zijn buurvrouw nog een stekkie cadeau? Voor nog geen twee euro haal je bij de supermarkt een heel plantje.

In het overgrote deel van de teksten uit Zeur niet! komt een begrip voor dat niet meer bestaat. Men verlangt naar een ‘porte-manteau’. Of naar een ‘suite’ met ‘krepoos’, al dan niet met een man in een ‘parelgrijs vest’ erin. Moppen handelen over ‘kapelaans’. Zeil moet gewreven worden. Vrouwen gaan naar de uitverkoop om een dweil aan te schaffen. Men eet een ‘kouwe zuurkoolprak’, en iedereen trouwt. Schmidt stelt dat aan de kaak, maar een gegeven is en blijft het, een doorsnee zorg. Er wil nogal eens een vrouw weg, naar een land zonder servetten, tafelkleden met een ‘ajouren rand’ en een ‘twaalfdelig kookstel’. Maar vluchten hoeft niet meer. Niet daarvoor.

Alle onbekend geworden begrippen werken inmiddels als een stijlkenmerk van dit werk. Ze maken deel uit van het persoonlijke Schmidt-universum, in plaats van van heel Nederland. Schmidt is alweer een tijdje dood. Dat is te merken als je haar leest. Maar daar moet je niet over zeuren. Je moet genieten.