‘Homerus was vrouw’

Hein L. van Dolen: Odysseus. Hermaion, 184 blz. € 24,95

‘De grote onbekende’ noemt classicus en vertaler Hein L. van Dolen de Griekse held Odysseus. Geen naam in de wereldliteratuur is beroemder, geen naam roept zoveel associaties op. Nóg onbekender dan Odysseus is zijn schepper, de dichter Homerus. De classicus Hein van Dolen heeft uit de alomvattende literatuur over Odysseus een uiterst leesbaar, rijk geïllustreerd en boeiend boek gemaakt.

De naam Homeros is geen eigennaam. Hij betekent in het Grieks ‘Gijzelaar’. Zo weet Van Dolen, met zijn grote kennis van de klassieke wereld, meer boeiende voorbeelden bij elkaar te sprokkelen.

Odysseus is de listige held, de uitvinder van het Paard van Troje, de man die tien jaar lang op weg is naar zijn vaderland Ithaka waar zijn vrouw Penelope en zoon Telemachus op hem wachten. Onderweg doorstaat hij vele beproevingen, zoals de Cyclopen, de verzwelgende watermassa’s van Scylla en Charibdes, de sirenen met hun dodelijke gezang en de verleidelijke tovenares Circe. Odysseus overleeft zelfs de onderwereld.

In tegenstelling tot veel secundaire literatuur over Odysseus is het boek van Van Dolen vooral zo onmisbaar omdat de auteur het dagelijkse leven van Odysseus in kaart brengt. Uitgaand van Homerus’ epische gedicht beschrijft de auteur de gewoontes en eigenschappen van de Grieken, zoals hun gastvrijheid. De lezer van de Odyssee die zich ooit heeft afgevraagd hoe het toch kan dat zoon Telemachus als anonieme jongeman dagenlang te gast is bij de koning van Sparta en zijn beeldschone vrouw Helena krijgt nu antwoord. De Grieken ontvangen eerst een onbekende vreemdeling, geven hem eten en drinken, bieden hem de kans zijn verhaal te vertellen – en pas dan vragen ze hem zijn naam.

Van Dolen schetst niet alleen de dagelijkse realiteit van de Grieken, ook volgt hij de Odysseus-Forschung op de voet. Zo was kenner Samuel Butler ervan overtuigd dat Odysseus door een vrouw geschreven was. In het mooie meisje Nausicaä zou zij een zelfportret van zichzelf hebben gegeven. Ook viel hem op dat Odysseus meer weet van huishoudelijke zaken dan van de zeevaart. En helemaal fantastisch voor dit argument van de vrouwelijke Homerus dat ‘alleen een vrouw had kunnen bedenken dat Odysseus bij zijn bezoek aan de onderwereld eerst de vrouwelijke schimmen zou ondervragen en dan pas de mannelijke’.

Odysseus van Van Dolen is een toonbeeld van eruditie, levendige stijl en uitstekende manier om informatie over te dragen over een onuitputtelijk onderwerp.