Historische kennis uit de geestenwereld

Het kan dus best. Een leuke grote quiz, die spannend is en afwisselende vragen heeft, en waarbij er ook iemand wint. De avond van de Grote Geschiedenis Quiz 2007, gebracht door de NPS, was goed georganiseerd, zonder flauwekul, wel met bekende Nederlanders maar geen stomme bekende Nederlanders, niet vooral bekend omdat ze wel eens onzin verkopen op de televisie maar omdat ze een vak hebben. Ze speelden in de eerste ronde tegen onbekende Nederlanders en de besten gingen door tot er uiteindelijk één winnaar was – een zeer, zeer nipte overwinning voor de onbekende Nederlander Otto Cox, die met één punt voorsprong Boris van der Ham van D66 versloeg. Een hele slag voor Boris die we vanaf het begin hadden zien zitten glimmen en knikken bij elk goed antwoord. Hij wist ook gewoon heel veel, dat moet gezegd.

Nu ja, nu is het al achteraf en onbelangrijk, maar wat niet onbelangrijk is, is om weer eens gezien te hebben hoe zijn quiz kan en moet. Eén presentator, die geen houten Klaas is. Geen rap tussendoor. Geen zes vakken met namen als ‘de boeren’ of ‘de vrouwen’. Een echte wedstrijd laten ontstaan. Veel en verscheiden vragen waar je ook nog wat van leert. Zoals nu bijvoorbeeld waarom het Horst Wessel-lied het Horst Wessel-lied heet. Nooit over nagedacht. Was eerst wel geschokt dat we dat zo vrolijk op een oud kleurenfilmpje gezongen zagen worden. Zou misschien wel gegokt hebben dat Horst Wessel de tekstschrijver van het lied was, maar waarom zou die dan ineens zo bekend zijn dat het hele lied naar hem heette? Dat weten we nu. Het komt door Goebbels. Die maakte van de vermoorde Horst Wessel een martelaar en buitte daartoe dat lied uit.

Zou je nu je kennis van de geschiedenis ook vergroten door een avondje televisie? Wel tijdens de ABBA-documentaire die intussen ook door de NPS op Nederland 3 werd uitgezonden. Die was zelf helemaal geschiedenis. En als geschiedenis is het zeker leuk, Abba, een groep die je vroeger gewoon vreselijk mocht vinden maar die nu iedereen geweldig vindt, ook mensen van wie je zoiets nooit gedacht zou hebben. „Je moet erop dansen als een blanke zonder ritmegevoel,” zei iemand, „een beetje als een aap.” Misschien is dat het onweerstaanbare.

Voor het programma Willem- Alexander en Máxima: op weg naar de troon had je in ieder geval niet veel historische kennis nodig en die deed je er ook niet uit op: veel landingen op vliegvelden en Máxima in allerlei jurken bij allerlei festiviteiten, begeleid door RTL-commentaar dat humoristische afstand moest suggereren maar vooral een gebrek aan geest demonstreerde.

Ook op RTL4 Char, het medium, een Amerikaanse die met geesten uit het verleden praat, wat bij een geschiedenisquiz vast ook heel makkelijk is. Ze speurde in het leven van Froukje de Both, een presentatrice die we elke week bezig zien een man uit te kiezen (Wie wordt de man van Froukje). Froukje leek wel te geloven in Char die ze na afloop „een hele rustig energie” vond hebben, maar wij zagen Char gewoon op een spiekbriefje kijken toen ze mediamiek de naam van Froukjes jong gestorven vriendje doorkreeg. ‘O-li-vie-jé’ las ze houterig, ‘Olivier’ zei Froukje. Daarna zag je precies hoe Char het deed: gewoon allemaal voor de hand liggende en aardige dingen zeggen: „Hij vindt het ook heel erg dat jullie geen afscheid hebben kunnen nemen”. „Je droomt over hem ’s nachts?” „Ja.” „Ja, dat is zijn geest die je bezoekt. Sommige van die dromen zijn vredig?” „Ja.” „Ja, hij heeft nu vrede, eerst niet, hij was te jong om te sterven.” Zo kan ik het ook.

Discussieer over deze column op www.nrc.nl/ogen