Het onzichtbare zichtbaar maken

Een schilderij, daarover gaat het hier, is roerloos. Juist dat is wat het zo raadselachtig maakt. Maar sinds het maatschappelijk verkeer door de televisie wordt begeleid, en gevormd, zijn de mensen eraan gewend geraakt dat alles in een levendige, dwingende opeenvolging van beelden, met gesproken commentaar, eenvoudig wordt uitgelegd. Wat er zich buiten de uitsnede van die beelden afspeelt, zie ik niet; en het verloop van de beelden is zo snel, dat ik nauwelijks de kans krijg me langer dan enkele seconden erin te verdiepen.

We zien, in een reportage, een straat waar zich zojuist iets heeft afgespeeld, een verschrikkelijk ongeluk bijvoorbeeld. Daar zijn de camera en het commentaar op gericht – maar aan de rand van het beeldvlak staat een verwonderd meisje met een schooltas dat daar net, toevallig, voorbijkomt. Zoiets verdwijnt uit zicht nog voordat de meesten het hebben waargenomen.

Ik weet: er zijn ook televisiemakers die zich juist op zulke momenten concentreren, het onschuldige meisje. Dat zijn de artistieken die zich gelaafd hebben aan meesters als Godard of Tarkovski. Meestal gaat het bij de televisie echter om beeldwisselingen die snel en effectief zijn. Dat is ook begrijpelijk: hoe anders kan het wereldnieuws in een half uur worden samengevat?

Ik zat met mijn zoon te kijken naar een western. In een trillend kaal landschap zagen we een in de verte een punt naderbij komen, langzaam en een beetje schommelend. Het duurde en duurde en duurde – tot het Clint Eastwood bleek te zijn. Maar dit langzame, atmosferische naderbij komen van de held was aan mijn zoon niet besteed. Kan het niet sneller, ik wil actie. Dit is ook het probleem nu met een schilderij. Het hangt daar aan de wand te wachten tot het bekeken wordt. Het dringt zich niet op. De schilder heeft het met geduldige aandacht voor details gemaakt – en alles wat het vraagt is ook met geduld bekeken te worden. Kijk ook een tweede en een derde keer. Verwacht niet dat het zich direct openbaart. Neem de tijd. Kijk nog een keer – en dan maakt het schilderij in zichzelf dingen zichtbaar die eerst onzichtbaar waren. Daarover gaat het hier: om ons kijken haar eigen tijd te gunnen om dan, met geduld en aandacht, te kunnen zien wat er te zien is.