Akkoord over migratie kan doorbraak zijn

Met een zeldzame eensgezindheid omarmden links en rechts in de VS gisteren een akkoord over immigratie dat een grote doorbraak kan betekenen.

In bijna alle Amerikaanse staten kom je ze op het platteland tegen. Nederzettingen van caravans, hondenhokken en tenten waar mensen schichtig wegduiken als je ze passeert.

Illegale werknemers zijn overal in Amerika. Rijd vanaf de zuidelijke kuststroken van Florida richting Immokalee in het binnenland en het is onmogelijk de gemeenschapjes van illegalen over het hoofd te zien. Loop een restaurant ten noorden van de Grand Canyon in Arizona binnen en het koken stopt onmiddellijk: wegvluchtende illegalen. Verken het zuiden van Colorado en in Avondale, een verlaten dorpje tegen New Mexico, is ’s avonds te zien hoe de illegalen tussen de huizen onder geïmproviseerde afdakjes slapen – een paar kilometer van de boerderijen waar ze twaalf uur per dag werken.

In al die gemeenschapjes valt hetzelfde op: deze mensen leven zo geïsoleerd dat ze geen sociaal probleem kúnnen zijn. Zij zijn alleen een politiek probleem. Omdat Amerika terreurangst heeft en – vooral – omdat zwarte en slecht geschoolde blanke werknemers het idee hebben dat ze worden weggeconcurreerd door illegalen.

En de federale regering slaagt er al sinds de jaren tachtig niet in de immigratiewetgeving aan te passen. Ondanks het vrijhandelsverdrag Nafta en zijn opvolgers, dat het voor werknemers uit Zuid-Amerika én werkgevers in Noord-Amerika aantrekkelijk maakte de stroom van illegalen op gang te houden.

Mogelijk dat de dag van gisteren, 17 mei 2007, de geschiedenis ingaat als de grote ommekeer. Democratische en Republikeinse senatoren bereikten met het Witte Huis een akkoord over manieren om de naar schatting 12 miljoen illegalen in Amerika op termijn een verblijfsstatus te geven. Ook wordt er een vorm van gastarbeid in geregeld en de grens zal veel strenger worden bewaakt, onder andere met een muur.

Het is nog een statusloos akkoord. Niemand heeft getekend, laat staan erover gestemd. Het beslaat 380 bladzijden tekst waarop vurig geschoten zal worden, de komende dagen. Maar gisteren werd in het zwaar gepolariseerde politieke klimaat van de Amerikaanse hoofdstad een wonder van eensgezindheid zichtbaar tussen links en rechts, tussen de wetgevende en uitvoerende macht, tussen linkse en rechtse media.

Ted Kennedy (symbool van de progressieve elite van de Oostkust), John Kyl (conservatief uit Arizona), George W. Bush (president) en Bill O’Reilly (conservatief kopstuk van Fox News): allemaal steunden ze het akkoord. „Dit beschermt onze grenzen en behandelt mensen met respect’’, zei Bush. De eensgezindheid was overigens niet totaal: Lou Dobbs, die bij CNN een vrijbrief heeft voor een opinieprogramma, keerde zich vierkant tegen het voorstel.

De weg naar nieuwe wetgeving is dus lang. Voor politici die volgend jaar gekozen (of herkozen) willen worden is elk akkoord riskant. Zo wil de Senaat, waar de steun in principe het grootst is, volgende week stemmen. Maar presidentskandidaat Barack Obama maakte gisteren al terugtrekkende bewegingen. Het Huis van Afgevaardigden, met zijn tweejaarlijkse zittingstermijn, zal een nog groter probleem worden: voor de meeste leden is geen wetgeving vermoedelijk de veiligste positie.

Maar als beide huizen de wet zouden aanvaarden hoeft niemand te vrezen voor een veto. Als gouverneur van Texas was Bush al pro-immigratie en volgens hem kunnen de Republikeinen de latino’s, de snelst groeiende bevolkingsgroep, niet van zich vervreemden. Deze wetgeving zou voor hem bovendien een eerste overwinning zijn in een door incidenten en oorlog (Irak) gedomineerde tweede termijn.

En dat vergroot de kans op andere compromissen. Zo noopt de weigering van de Democraten om een blanco cheque voor de oorlog af te geven hem ook in die kwestie tot matiging. Zonder Bush zou dat niet eens zo moeilijk meer zijn. Ook de meeste Republikeinse Congresleden willen vermoedelijk dit najaar een streep door de oorlog halen. Met Bush is het ingewikkelder, al geldt ook hier dat inschikken onvermijdelijk is.