Reel Bad Arabs

De Libanese Amerikaan Jack Shaheen, oud-hoogleraar massacommunicatie, vecht tegen stereotypen van Arabieren in de Amerikaanse media. Zijn film Reel Bad Arabs, een collage van papierdunne Arabische personages uit films en televisieseries, draaide afgelopen week in Den Haag, Rotterdam en Amsterdam.

De film toont beschamend ingesleten denkmechanismen. Arabieren zijn bloeddorstige, wrede heethoofden. Arabische vrouwen zijn lelijke dikkerds met een snor, dan wel sensuele dames die een onstuimige passie verbergen achter de sluier. Eigenlijk, aldus Shaheen, gelden deze stereotypen tegenwoordig voor ‘moslims’ in het algemeen. Hij vergelijkt dit sjabloondenken met antisemitisme.

De bloeddorst van joden was vooral in de Middeleeuwen een populair thema. De nazi’s zagen de jood als gewetenloze rijkaard, die met complotten de wereld in zijn greep hield. Wie wel eens een Egyptische krant openslaat, wordt getroffen door de gelijkenis tussen de ‘nieuwe’ antisemitische karikaturen en de ranzige plaatjes uit het nazipornovod Der Stürmer. De jood een volgevreten pad, zijn neus een nucleaire aardbei. Naast hem stond ‘de gettojood’: arm, smerig en hulpeloos.

Deze tweedeling is ook zichtbaar in de sjablonen van Arabieren. Machtige oliesjeiks regeren de wereld. Daaronder bungelt een massa vieze, boze mannen: dom genoeg om zich door terroristen te laten gebruiken. Bandietenkapitein Bin Laden zweeft ertussenin. Kind van olie-chic met bijbehorend netwerk én terrorist op geitenvellen in een grot. Ook in denkbeelden over het witte Westen zit deze rolverdeling. De gewetenloze samenzweerders verzamelen bij Bush. De elite reikt elkaar de beste banen aan. De massa is van God verstoken.

Stereotypen zijn niet zo eenduidig als ze lijken. Achter de simpele boodschap van haat schuilt afgunst. Een verlangen naar controle, ook over het onbekende. Liever het monster in de kast zijn, dan het bange kind in bed. En wie wil er niet achter de schermen aan alle touwtjes trekken? Wie wil er geen geketende doch bloedgeile vrouw? Stereotypen zeggen vooral iets over de wensdromen en nachtmerries van de bedenker.

Merel Boers

Historicus en freelance journalist.