Het gaat om de kunst, niet om het geld

De mixtape ligt onder vuur vanwege schendingen van het auteursrecht.

DJ Waxfiend: „Je kunt kunst niet stoppen omdat je niet weet hoe het zakelijk moet.”

„Dj’s die ik spreek, stappen eruit en zeggen: ‘Waarom zouden we uit blijven komen? Waarom zouden we risico’s nemen? We zullen gearresteerd worden,” zegt Whoo Kid, de vaste dj van rapper 50 Cent, in het meinummer van het Amerikaanse hiphoptijdschrift XXL.

Sinds de politie eind januari van dit jaar met getrokken pistolen de studio’s van hiphop-dj’s Drama en Cannon in Atlanta binnenviel, hebben diverse andere dj’s en websites zich teruggetrokken uit het populaire circuit van de mixtape – feitelijk een door een dj gepresenteerde verzamel-cd waarop diverse nummers aan elkaar zijn gemixt. Bij de invallen in de studio’s van de dj’s die aan de basis stonden van het succes van prominente zuidelijke rappers als T.I. en Young Jeezy, werden 81.000 cd’s in beslag genomen, evenals opnameapparatuur ter waarde van honderdduizenden dollars, laptops en bankafschriften. De dj’s zelf werden na een nacht cel vrijgelaten na het betalen van 100.000 dollar borg.

De mixtape ligt onder vuur van de Recording Industry Association of America (RIAA) vanwege grootschalige schendingen van het auteursrecht. Het gaat specifiek om mixtapes waarop rappers nieuwe teksten rappen over de instrumentale versies van bekende hiphop- en r&b-nummers zonder voor het gebruik van die muziek te betalen. Deze mixtapes zijn jarenlang gedoogd door de muziekindustrie omdat ze een effectief marketinginstrument bleken om nieuwe artiesten te lanceren. DJ Drama werkte voor zijn prominente Gangsta Grillz-mixtapes nadrukkelijk samen met gevestigde artiesten. DJ Whoo Kid stelt in XXL dat de mixtape voor beginnende artiesten verreweg het belangrijkste medium is. „De platenmaatschappijen nemen geen risico meer met artiesten. De mixtape is de beste manier voor een nieuwe artiest om een fanbasis op te bouwen.”

Ook in de Nederlandse rapscene is de mixtape de laatste jaren sterk in opkomst. Rappers Lange Frans en Baas B legden de basis voor hun bekendheid met de mixtape-serie Straatremixes waarop ze hun eigen, vaak grove en schunnige teksten rapten op instrumentale versies van Amerikaanse hiphophits. Inmiddels komt er elke week minstens één nieuwe mixtape van eigen bodem uit en zijn er hiphopacts als Kempi en PLS die geen officieel album hebben uitgebracht maar op basis van hun mixtape-oeuvre geboekt worden voor concerten en gastoptredens. Kempi heeft nu een platencontract bij TopNotch en PLS, dat bekend werd door optredens op mixtapes van de Nederlandse dj’s MBA en Waxfiend, is inmiddels getekend op het label D-Men Entertainment van Lange Frans en Baas B. Net als in de VS wordt het grootste deel van de mixtapes in Nederland officieel gratis ter promotie aangeboden maar worden de cd’s wel degelijk ook verkocht op straat, in winkels en via internet.

DJ Waxfiend (23) is een prominente Nederlandse mixtape-dj en gastheer op de recente mixtape ‘Rap ’N Borie’ van rapper Kempi uit Eindhoven, een mixtape die officieel is uitgebracht door platenmaatschappij TopNotch, waarvoor gebruik is gemaakt van eigen producties.

Waxfiend begon met het verspreiden van door hem gefabriceerde mixtapes onder radiostations en feestorganisatoren om zichzelf als dj te promoten. „De mixtape is ontstaan als visitekaartje voor dj’s; een manier om je vaardigheden te laten zien en boekingen te krijgen. Later zijn platenlabels mixtapes gaan gebruiken om nieuwe artiesten in de markt te zetten en rauwe nummers te promoten die MTV nooit zou draaien. In Amerika is het een eigen leven gaan leiden; ik heb in New York meegemaakt dat een Chinees vrouwtje van tachtig me in haar winkel een gloednieuwe hiphopmixtape aanbood voor 5 dollar.”

Voor Waxfiend is de mixtape voor alles een promotiemiddel, zegt hij. „Er is voor mij een belangrijk verschil tussen een mixtape die puur voor promotie gebruikt wordt en een bootleg waarmee geld wordt verdiend.” Zo zorgt Waxfiend ervoor dat er alvast wat mixtapes circuleren wanneer hij in het buitenland moet draaien „zodat iedereen me al kent wanneer ik aankom”. Voor Waxfiend is de mixtape een logische volgende stap in een lange geschiedenis van „het delen van muziek. Of je nou nummers opneemt van de radio, het van het internet haalt of ze op een mixtape aanschaft, het is allemaal hetzelfde, alleen steeds in een nieuwe vorm. Ik maak ook mixtapes en een radioshow over dancehallmuziek en veel van die muziek is niet gelicentieerd omdat het rechtstreeks uit de getto’s van Jamaica komt. Het beperkt me in mijn artistieke vrijheid als dj wanneer ik die nummers niet zou kunnen gebruiken; het gaat om de kunst en niet om het geld.”

Het is volgens Waxfiend discutabel of de RIAA in Amerika opkomt voor het belang van artiesten. „Veel kleine artiesten zijn niet bij RIAA aangesloten en hebben de mixtape juist nodig. RIAA wil mixtapes stoppen omdat het een industrie is geworden waar ze geen vat op hebben, waarin het geld rechtstreeks naar de artiest of de dj gaat. Maar je kunt een kunstvorm niet stoppen alleen maar omdat je niet weet hoe je het zakelijk in moet richten.” Ook Niels Walboomers van platenlabel Walboomers (onder anderen Lange Frans en Baas B, Tim en THC) gelooft niet in de goede bedoelingen van de RIAA. „Het is een hypocriet verhaal; ze hebben het jarenlang toegestaan. Alleen gaat het nu zo slecht met de industrie dat ze alle inkomsten aanpakken die niet in de zakken van platenmaatschappijen belanden.”

Stichting BREIN (Bescherming Rechten Entertainment Industrie Nederland) houdt zich bezig met de bestrijding van piraterij. Volgens coördinator Bas Vissers van BREIN is er weinig verschil tussen een bootleg (een illegale kopie) en een mixtape, ondanks het feit dat op mixtapes nieuwe nummers gecreëerd worden. „Rappen over een bestaande compositie is een inbreuk op auteursrecht. Als we dat tegenkomen, pakken we het aan. Het is nu eenmaal illegaal.”