Financiële thuisbasis Amsterdam

Nederland speelt een prominente rol bij het wegsluizen van geld voor multinationals. Het kan daarom een lobbyorganisatie als Tax Justice Network missen als kiespijn.

Nederland excelleert in gespecialiseerde financiële dienstverlening voor zowel particulieren als bedrijven met veel geld, heel veel geld. Die kunnen via Nederland veel belasting besparen. De florerende bedrijfstak die deze diensten levert, bestaat uit banken, belastingadviseurs en trustmaatschappijen.

Van nature is deze bedrijfstak uiterst publiciteitsschuw. Maar het blijft niet onopgemerkt dat Nederland in de statistieken bijna even grote investeringstromen genereert als de Verenigde Staten. Het gaat dan om 13 procent van alle wereldwijde investeringen. Voor het merendeel zijn dat geen reële investeringen. Via brievenbusmaatschappijen stromen er kapitalen door Nederland afkomstig van bedrijven die niets met Nederland hebben, door naar bedrijven die evenmin een relatie met ons land hebben.

Het geld verblijft even op de bankrekening van een SFI (Special Financial Institution), doorgaans een brievenbusmaatschappijtje. Ruim 10.000 daarvan hebben een papieren thuisbasis in Amsterdam en Rotterdam. Dit soort bedrijfjes en trustkantoren duikt steevast op in grote fraudezaken, maar ze vormen tegelijkertijd een onmisbare schakel in het interne geldverkeer van multinationals. Sterker nog: ze zijn niet meer weg te denken uit het mondiale kapitaalverkeer.

Deze SFI’s zijn het mikpunt van de kritiek van het 2005 in Engeland opgerichte Tax Justice Network (www.taxjustice.net). In Nederland vond de invalshoek van deze ideële organisatie in de eerste plaats weerklank bij op ontwikkelingslanden gerichte organisaties als Oxfam Novib, Oikos en Fairfood. Zij reageren op een appèl uit de ontwikkelingslanden die zich bestolen voelen als de winsten die multinationals daar maken, weglekken zonder dat er belasting over is betaald. Het onttrokken geld vindt vaak via Nederland zijn weg door de rest van de wereld.

De internationaal directeur van Tax Justice Network, de Brit John Christensen, is jaren geleden zelf actief geweest met trustkantoren op het kanaaleiland Jersey. Als bekeerling wil hij nu de handel en wandel van zijn ex-collega’s in de schijnwerpers plaatsen. „Ik reken het belastingadviseurs aan dat ze fungeren als bedenkers en poortwachters van deze complexe belastingbesparende constructies”, zo verklaarde hij vorige week bij de lancering van de Nederlandse tak van zijn organisatie.

Dat leverde hem meteen een stevige aanvaring op met belastingadviseur Jan Bart Schober (advieskantoor Loyens & Volkmaars): „Belastingen vormen voor bedrijven een gewone kostenpost net als alle andere. Natuurlijk wil een onderneming die zo veel mogelijk reduceren.” Christensen reageert als door een wesp gestoken. Onkosten bepalen de hoogte van de winst; belastingen de verdeling van de winst. Het bedrijfsleven krijgt een deel maar het land dat het bedrijf in staat stelt winst te maken, heeft ook recht op een deel.

Christensen vindt het schaamteloos die opzet met slimme constructies te blokkeren. Tax Justice Network introduceert binnenkort een eigen gedragscode voor ‘eerlijke belastingadviseurs’. Onethisch gedrag wil zij uitbannen. Niet alleen in Nederland maar vooral in Groot-Brittannië waar de fiscale adviessector in de ogen van Christensen nog veel dubieuzer is.

Van hun kant reageerden de belastingadviseurs vorige week gekwetst op de stelling dat Nederland een belastingparadijs zou zijn. „Dat is demagogie”, aldus een emotionele adviseur. Ook het ministerie van Financiën kan beslist niet met die kwalificatie leven. Leo Zullani, die voor Nederland over belastingverdragen onderhandelt, prees tijdens de oprichtingsbijeenkomst van Tax Justice Network de passie waarmee zijn onderzoekers zich op de taaie monetaire statistieken hebben gestort. Maar met hun conclusies zitten ze er in zijn ogen faliekant naast.

Het ministerie ziet het juist als een pluspunt dat Nederland door afspraken met andere landen (belastingverdragen), ruime ervaring in de omgang met multinationals en een deskundige en betrouwbare financiële sector, vanuit de hele wereld financiële activiteiten weet aan te trekken. „Het gaat om gezonde activiteiten met enkele negatieve neveneffecten”, aldus de vertegenwoordiger van Financiën. Juist die neveneffecten trekken de aandacht van Tax Justice Network.

De onderzoeken van deze organisatie worden uitgevoerd door Francis Weyzig en Michiel van Dijk, onderzoekers bij de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO). Zij hadden hun eerste bevindingen eind vorig jaar al op een tamelijk confronterende manier gepresenteerd (www.somo.nl). Dat was een publiciteitsstunt van formaat maar vervolgens werd SOMO door beleidsmakers niet serieus genomen. Dat maakte de kritiek van de financiële wereld er niet minder hard om. Volgens vertegenwoordigers van de trustkantoren zijn de onderzoeksresultaten doortrokken van verkeerde interpretaties en vooringenomen gedachten. Waar de onderzoekers bijvoorbeeld winsten uit Indonesië zien wegstromen zou het in werkelijkheid gaan om geld dat veiligheidshalve tijdelijk in een Nederlandse trust wordt gestald om later als investering weer naar Indonesië terug te keren. Wat het land als belastingopbrengst misschien misloopt, komt de samenleving later alsnog ten goede door de werkgelegenheid en de expertise die investerende multinationals meenemen. Bovendien zijn ontwikkelingslanden zelf erg creatief in het ondermijnen van hun belastingopbrengst. Ze stunten vaak met belastingtarieven terwijl de beslissingen van buitenlandse investeerders daar vaak niet van afhangen. Die zaken zou Tax Justice Network ook in zijn beoordeling moeten betrekken.

Terughoudendheid over de uitkomsten van het onderzoek heerste ook bij de Tweede Kamerleden die CDA, PvdA en de SP naar de oprichtingsbijeenkomst hadden afgevaardigd. CDA-woordvoerder Kortenhorst vindt in het onderzoek geen enkel bewijs dat Nederland in het strafbankje thuishoort. Ook voor PvdA-Kamerlid Tang gaan de conclusies voorlopig veel te ver, al plaatst hij uit economisch oogpunt wel grote vraagtekens bij veel belastingconstructies; ze verstoren een efficiënte markt. SP-politicus Irrgang toont de meeste sympathie voor de organisatie maar ook hij kan met het nu beschikbare cijfermateriaal nog onvoldoende uit de voeten.

Er gaapt een kloof tussen Tax Justice Network en de door winstmogelijkheden gedreven dienstverleners rond de Nederlandse brievenbusmaatschappijen. Beide partijen aarzelden op de bijeenkomst van Tax Justice Network Nederland tussen de confrontatiekoers van de Engelse tak van de organisatie en het poldermodel dat in Nederland meer voor de hand ligt.

Rectificatie / Gerectificeerd

Het adviesbureau (16 mei, pagina. 18) heet niet Loyens & Volkmaars , maar Loyens & Loeff.