Exit kruisraket geen verrassing

Het schrappen van de kruisraketten komt niet onverwachts. Bij het CDA leefden al langer grote bedenkingen. De exit van het wapen luidt een nieuw defensiebeleid in.

Bijna terloops heeft het kabinet deze week afscheid genomen van de defensie-doctrine die werd ingevoerd onder het vorige kabinet op aandrang van de VVD. In de jaren van zijn ministerschap zal de Tweede Kamer geen voorstel bereiken voor de aanschaf van maritieme Tomahawk-kruisraketten, zo zei minister Van Middelkoop (Defensie, CU) gisteren in de Tweede Kamer. Die kruisraketten waren een omstreden stokpaardje van zijn voorganger Kamp (VVD). Hij meende dat dit zware wapen paste bij het streven om de krijgsmacht, onder zijn bewind voor het eerst als ‘expeditionair’ omschreven, ook in het hoogste deel van het ‘geweldsspectrum’ actief te laten zijn.

Het schrappen van de kruisraketten is geen verrassing. Bij veel militairen en ook bij coalitiepartner CDA leefden al eerder grote bedenkingen tegen dit wapen. De Nederlandse krijgsmacht houdt bovendien veel wapensystemen en andere onderdelen in het hoogste geweldsspectrum over, van Apache-helikopters tot commandotroepen. Toch lijkt de exit van de kruisraket – door Van Middelkoop gerechtvaardigd met een „herschikking” van het investeringsbeleid bij Defensie van materieel in de richting van personeel – een verandering van karakter van het defensiebeleid in te luiden.

Want wat doet zo’n kruisraket? Die vliegt over grote afstand naar zijn doel . Zo’n wapen past bij geostrategische operaties als de inval in Afghanistan van 2001, of die in Irak van 2003. Maar het past niet bij de taakopvatting van Defensie, zoals die vooral bij coalitiepartner PvdA wordt gehuldigd. De Nederlandse soldaat als vredesstichter, robuust als het moet, maar in principe vooral een soort sociaal werker in den vreemde.

Deze opvatting over het defensieapparaat is in de afgelopen oppositiejaren van de PvdA meermaals verwoord door partijleider Bos en is niet noodzakelijkerwijs die van het CDA. Het Wetenschappelijk Instituut van deze partij publiceerde juist deze week een ferm rapport over het defensiebeleid. Daarin wordt onder andere bepleit het defensiebudget op te krikken tot 2 procent van het bruto nationaal product (nu ongeveer 1,25), zoals binnen de NAVO op Amerikaans initiatief, als norm is vastgesteld. Dit CDA-rapport is echter voor een groot deel het werk van ex-Kamerlid Hans Hillen, een erkende CDA-houwdegen op defensiegebied. In grote delen van de partij leven gedachten over Defensie als een zachtere kracht, die prima aansluiten bij de PvdA-opvattingen. Het feit dat CDA-fractievoorzitter Van Geel deze week onmiddellijk afstand nam van het rapport onderstreept dit.

De positie van de ChristenUnie is onduidelijk. De partij heeft in het nieuwe kabinet weliswaar de nieuwe minister van Defensie geleverd, maar heeft de afgelopen jaren in de Kamer een weinig prominente stem gehad over defensiezaken. Van Middelkoop beloofde de Kamer gisteren dat het kabinet zijn defensiedoctrine in september in een nota zal vastleggen.

Twee toetsstenen voor dat beleid liggen voor de hand: de beslissing over de toekomst van de Nederlandse militaire aanwezigheid in de Afghaanse provincie Uruzgan en de JSF-straaljager. Ten aanzien van Uruzgan heeft het kabinet eerder aangekondigd deze zomer een beslissing te willen nemen. In de praktijk is inmiddels van de ferme opdracht waarmee de Nederlandse troepen vorig jaar werden uitgestuurd niet zo heel veel meer over – de NAVO stuurt, in het licht van de Nederlandse terughoudendheid om de Taliban aan te vallen, nu maar Australische troepen naar Uruzgan om dat werk te doen.

Ten aanzien van het nieuwe gevechtsvliegtuig, de JSF, vertoont de coalitie van CDA en PvdA barsten. Het vorige kabinet besloot deel te nemen in de ontwikkeling van de JSF, met het doel deze vliegtuigen aan te schaffen. Het CDA was daarvan steeds een fanatiek voorstander, terwijl de PvdA er weinig in zag. Die JSF kan zich, ten aanzien van technologische vermogens, qua plaats in het geweldsspectrum alleszins meten met de afgeschreven kruisraket.

hoofdartikel: pagina 7