Eigen baas met vangnet

Veel werknemers hebben goede ideeën, maar durven niet voor zichzelf te beginnen.

Ruimte voor ondernemend initiatief bij de eigen werkgever is de oplossing.

In bierbrouwerij Praght – nu nog in aanbouw – werkt Wout van Veen zijn intrapreneurship uit. Foto Roger Cremers Nederland, Dronten, 12-05-2007 De ruimte waar de bierbrouwerij 'Praght' gevestigd zal worden. Het geheel is een initiatief van 'Triade' onder leiding van Wout van Veen'. Bij Praght zulllen geestelijken verstandelijke gehandicapten gaan werken. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Cremers, Roger

„Als ze mijn idee nu niet snel oppikken, dan ben ik hier weg”, dacht Reinoud Voorbraak, internetspecialist bij KPN. Hij liep al vijf jaar rond met zijn uitvinding waarmee de helpdesk een stuk beter zou functioneren. ‘Annet’, zoals hij zijn vinding noemde, analyseert internetstoringen die klanten melden, waardoor zij snel de juiste expert aan de lijn krijgen. Daarmee zouden lange wachttijden tot het verleden behoren. Maar bij zijn eigen managers kreeg Voorbraak geen gehoor.

Toch gaf hij niet op. „Ik vind: ondernemen is ergens in geloven. Je moet voor je plan gaan. Ik ben uiteindelijk hoog in de boom gaan zitten. Ik klopte aan bij de raad van bestuur van KPN. Uiteindelijk werd mijn vasthoudendheid beloond.” Annet werd landelijk ingevoerd en leverde KPN een besparing op van miljoenen euro’s.

Een dergelijk initiatief in de tijd van de baas nemen heet intern ondernemen, ook wel intrapreneurship genoemd. Het houdt in dat de werknemer de gelegenheid krijgt om initiatieven te ontplooien en uit te voeren. Hij is manager en aanjager van zijn eigen project, net als een zelfstandig ondernemer, maar dan zonder de bijbehorende ondernemersrisico’s. De initiatiefnemer blijft in loondienst werken en kan dus niet failliet gaan.

Volgens een advies van de Sociaal Economische Raad (SER) aan kabinet Balkenende-II is intrapreneurship noodzakelijk om ondernemend Nederland innovatief te houden. „Op de werkvloer is vaak heel veel denkkracht aanwezig. Die moet benut worden door te zoeken naar vormen van interactief management”, staat in het SER-advies. KPN realiseert zich dat ook en heeft een afdeling Idee Management (KIM) opgericht om plannen van werknemers optimaal te benutten en te belonen.

In 2005 leverde dat het telecombedrijf een besparing op van bijna 20 miljoen euro, een verdubbeling ten opzichte van 2003. Bedrijven als Nedcar, Sara Lee en Philips hebben inmiddels vergelijkbare ideeënplatforms opgericht.

Jan Buwalda, directeur van organisatieadviesbureau Buwalda & Partners merkt dat intern ondernemen populair is. „Bij elke onderneming waar wij komen, is het aan de orde. Veel werknemers hebben de behoefte om het heft in eigen handen te nemen, om hun eigen initiatieven te ontplooien. Bijvoorbeeld om het product of de communicatie te verbeteren.” Volgens Buwalda profiteren zowel werkgever als werknemer daarvan. „Hoeveel werknemers hoor je er niet over dat ze een eigen zaak willen beginnen? Het komt er alleen nooit van.

,,Het dienstverband bij een baas is misschien een te veilige omgeving. Je kunt werknemers prikkelen door ze in dat veilige klimaat de ruimte te geven voor ondernemersinitiatieven. Zij blijven op die manier gemotiveerd en de baas profiteert van hun goede ideeën.”

„Ondernemen met een vangnet”, noemt Caroline van der Linden, adviseur en coach bij managementcentrum De Baak, dit intern ondernemen. „Je voelt het niet in je eigen portemonnee.” Zij wijst erop dat goede ideeën niet alleen onder de vleugels van het bedrijf tot uitvoering hoeven te komen. Bedrijven kunnen ook vernieuwen door spinning out. Dat betekent dat ze innoverende werknemers de kans geven zelf een onderneming te starten en daarbinnen het idee uit te voeren (zie kader). Natuurlijk loop je dan de kans dat goede werknemers weglopen. „Maar”, zegt Van der Linden „dat doen ze anders ook wel. Op deze manier verbind je ze ten minste aan het bedrijf.”

Van der Linden laat werknemers tijdens workshops hun ondernemersdroom visualiseren. „Ik vraag de deelnemers: met welk plan kom jij uiteindelijk in de krant, wat heb je over een paar jaar verwezenlijkt? Vervolgens laat ik ze dat krantenartikel zelf schrijven en door het publiek beoordelen.”

Ook Wout van Veen, werkzaam bij zorgcentrum Triade, kreeg tijdens een workshop de opdracht zo’n krantenbericht te schrijven. Het idee was snel gevonden. „Triade begeleidt mensen met een verstandelijke handicap. Het werk dat zij doen bestaat vaak uit schroefjes inpakken. Dat is niet erg spannend. Het is veel beter om ze bezig te laten zijn met iets waar ze trots op kunnen zijn. Het maken van bier is zulk werk. Ik ben zelf hobbybrouwer, dus de krantenkop luidde: ‘Bierbrouwerij opent deuren in Dronten’.

Van Veen raakte zo enthousiast van het fictieve bericht, dat hij besloot zijn idee in de praktijk te brengen. „Daar is lef voor nodig”, vindt hij. „Je moet anderen interesseren voor je plan en subsidies verwerven. Ik heb aansluiting gevonden bij een bestaande bierbrouwer, genaamd De Prael. Onze brouwerij, die binnenkort van start gaat, zal Praght gaan heten.” Het initiatief van Van Veen, die overigens wel gewoon bij Triade blijft werken, dient tijdens seminars van De Baak als voorbeeld voor andere zorginstellingen die intern ondernemen willen stimuleren.

Ook het plan van Reinoud Voorbraak wordt door KPN gekoesterd. „Annet staat bekend als pareltje binnen de onderneming. Ik heb een uitvindersbonus van 10.000 euro gekregen en ben inmiddels consultant van mijn eigen idee. Ik word ook vaak gevraagd om er binnen het bedrijf over te vertellen.” De vraag is of hij niet beter voor zichzelf had kunnen beginnen. Dan had hij wellicht meer geprofiteerd van de miljoenenbesparingen van zijn baas dan nu het geval is. „Nu ik er op terugkijk, denk ik dat wel eens. Maar je moet de weg kennen, je moet het intern kunnen regelen. Bovendien, mijn werk is nu nog heel spannend. Ik groei op dit moment ook snel door in het bedrijf. Maar wie weet begin ik ooit toch voor mezelf.”

Kijk voor aanvullende informatie onder meer op www.tno-bedrijven.nl, www.inmotio.nl enwww.dutchear.nl