Alleen thee in moskee

Het was te mooi om waar te zijn. De Amsterdamse afdeling van de ultraorthodoxe Turkse Milli Görüs-beweging van emigranten, die als gematigd bekendstond, zou samen met de Amsterdamse woningbouwcorporatie Het Oosten een enorme moskee ontwikkelen met winkels en woningen daaromheen. Als voorwaarde voor de bouw hadden de woningbouwcorporatie en het stadsdeel De Baarsjes een convenant vastgesteld waarin Milli Görüs moest beloven ‘mentaal onafhankelijk’ te blijven van de conservatieve, tegen integratie in West-Europa gerichte opvattingen van de internationale leiding in Keulen. Daarmee gingen de woningbouwcorporatie en de deelraad hun boekje te buiten. Een woningbouwcorporatie en de overheid horen zich niet te mengen in religieuze opvattingen. Daar komen problemen van.

De gevolgen konden niet uitblijven. De liberale voorzitter van de Amsterdamse afdeling van Milli Görüs, die de convenanten heeft getekend, is inmiddels ontslagen. Als eigenaar van het voormalige Amsterdamse hoofdkantoor van Milli Görüs had hij ook persoonlijke belangen. Er was kritiek op de door hem geregelde verkoop aan de gemeente van de aan Milli Görüs behorende grond waarop de moskee moest worden gebouwd. Er is aangifte tegen hem gedaan wegens verduistering. Ook hebben veel Milli Görüs-leden hun spaargeld verloren in een soort piramidespel van beleggingen in islamitische fondsen, dat in lokalen van Milli Görüs werd gepropageerd. De ex-voorzitter wordt beschuldigd van betrokkenheid daarbij. Waar of niet, de positie van de Amsterdamse deelraad en de woningbouwcorporatie is er zo niet sterker op geworden onder de leden van de religieuze beweging. Milli Görüs had redenen om intern schoon schip te maken.

Het nieuwe bestuur, dat de steun heeft van de orthodoxe leiding in Keulen, voelt zich niet meer gebonden aan het convenant. Deze week is er een definitief einde gekomen aan de samenwerking tussen de woningbouwcorporatie en Milli Görüs. En dat is maar goed ook.

Het was niet alleen naïef van het stadsdeel en de woningbouwcorporatie om te denken dat per convenant de richting van een religieuze beweging te sturen was, het is ook ongeoorloofd. Binnen de regels van de wet heeft een religieuze beweging volledige vrijheid en die moet haar door de gemeente, de bouwer en de verhuurder ook worden geboden. Convenanten over religieuze opvattingen lopen al gauw vast op de vrijheid van godsdienst.

Milli Görüs blijft een strengreligieuze beweging. In Turkije zelf is ze omstreden en in Duitsland staat ze onder toezicht van de veiligheidsdiensten. Het ziet er naar uit dat de liberale doorbraak in Amsterdam tijdelijk was. Los daarvan: voor een moskee van Milli Görüs moeten dezelfde vestigingsvoorwaarden gelden als voor elke ander religieus genootschap. Amsterdamse bestuurders mogen best het spreekwoordelijke kopje thee drinken met de bestuurders, maar zemoeten zich onthouden van rechtstreekse bemoeienis of van het verlenen van speciale gunsten.