Het begon zo mooi

De Westermoskee moest een symbool van integratie zijn.

Maar de Turkse initiatiefnemer en de woningcorporatie vertrouwen elkaar niet meer.

De moskee van de Turkse organisatie Milli Görüs zit tijdelijk in een pand van woningcorporatie Het Oosten aan de Amsterdamse Postjesweg, tot de nieuwe Westermoskee er is. Laatst kreeg directeur Yusuf Altuntas van Milli Görüs een briefje van de corporatie. Ze moeten er volgend jaar al uit. En dan staat de Westermoskee er echt nog niet.

Nee, met Het Oosten komt het niet meer goed, vreest Altuntas. „Door al het gedoe wordt het huurcontract niet verlengd.”

De Westermoskee zou het symbool van integratie worden. Een Turkse Nederlandse moskee midden in Amsterdam, in stadsdeel de Baarsjes. Maar verder dan de eerste steen – ruim een jaar geleden – is het project nog niet gekomen. Woningcorporatie Het Oosten en Milli Görüs zouden het samen bouwen. Maar ze hebben geen vertrouwen meer in elkaar.

Vanuit zijn kantoorraam in Amsterdam-Osdorp kan Altuntas het vorige hoofdkantoor van Milli Görüs nog zien. Twee deuren verderop. Dat gebouw is eigendom van Uzeyir Kabaktepe, voormalig vice-voorzitter van Milli Görüs, en jarenlang de man achter de Westermoskee . Ruim een jaar geleden verhuisde het bestuur, na ruzie met Kabaktepe.

Eigenlijk begon daarmee alle ellende, zegt Altuntas. Bijna dertien jaar onderhandelde Kabaktepe namens Milli Görüs met woningcorporatie Het Oosten en stadsdeel de Baarsjes over de Westermoskee. Maar in oktober vorig jaar werd hij ontslagen als directeur van het bedrijf dat namens Milli Görüs de moskee moest bouwen. Een coup van radicalen die zijn liberale integratiegerichte koers niet moesten, zei Kabaktepe. Onzin, zeiden ‘de radicalen’, Kabaktepe was een slechte directeur, nam beslissingen in zijn eentje en was niet duidelijk over de financiën. De rechter kwam er aan te pas en oordeelde dat het ontslag rechtsgeldig was.

Sindsdien is het puinruimen, zegt Altuntas. Voor Het Oosten en stadsdeel de Baarsjes was Kabaktepe het gezicht van de Westermoskee. In het nieuwe bestuur hadden ze weinig vertrouwen. Kabaktepe riep toch niet zomaar dat zij radicalen waren? De twee partijen eisten van Milli Görüs dat ze opnieuw in een convenant zouden vastleggen dat ze een liberale koers zouden volgen en bovendien ‘mentaal’ onafhankelijk zouden zijn van hun conservatieve hoofdkantoor in Duitsland.

Met de oud-directeur hadden ze andere problemen, zegt Altuntas. Hij weigerde de administratie te overhandigen. „Zes keer maakten we een afspraak. Hij kwam nooit.” Toen ging penningmeester Kurt Aslan zelf maar de administratie verzamelen. Hij vroeg overal stukken op en kreeg van de bank rekeningafschriften. De bestuurders zagen allerlei vreemde transacties van Kabaktepe. Zo was ruim 80.000 euro overgemaakt naar een Duitse advocaat en had hij bijna 1,5 miljoen euro naar een eigen bedrijfje overgeboekt. Begin mei hebben ze aangifte tegen hem gedaan wegens verduistering en beslag gelegd op onroerend goed van Kabaktepe.

Het begon zo mooi. In de jaren ’90 verzamelden Turkse gelovigen in Amsterdam hun sieraden, namen spaargeld op en brachten dat naar Milli Görüs. Allemaal voor de Westermoskee. Zakenman Kabaktepe nam het voortouw. Hij kocht in 1994 een lap grond in stadsdeel de Baarsjes, waar een oude garage dienst deed als moskee. Daar zou het nieuwe gebedshuis komen. In 2004 verkoopt hij de grond weer aan de gemeente. Als de Westermoskee er staat, moet Milli Görüs erfpacht betalen aan de gemeente. Een handige zakenman, die Kabaktepe, werd er gezegd, voor 3,3 miljoen gulden grond kopen en die later voor 6 miljoen euro verkopen.

Maar Altuntas noemt het nu een slechte deal. Veel te weinig voor grond midden in Amsterdam. „Kabaktepe had verder aan niemand gevraagd of hij de grond moest verkopen.” In de huidige plannen gaat de moskee ongeveer 18 miljoen kosten. Milli Görüs wordt vervolgens eigenaar, maar betaalt de gemeente jaarlijks erfpacht over de grond. Het Oosten ontwikkelt rondom de moskee winkels, woningen en garages.

Altuntas rekent voor. De exploitatie van de moskee gaat maandelijks ongeveer een ton kosten. Maar dan hebben ze alleen de moskee. Terwijl, zegt Altuntas, het grootste gedeelte bij Milli Görüs juist sociale ruimte is, zoals een debatcentrum en winkeltjes. Die ruimtes konden ze huren van Het Oosten. Altuntas lacht schamper. „Eerst hadden we alles, eigen grond, een eigen moskee, andere ruimtes, maar na de beslissingen van Kabaktepe hadden we niets meer.” Toen kwam er nog een convenant, waarin Milli Görüs moest beloven dat ze juridisch, financieel en mentaal onafhankelijk zouden blijven van het omstreden Duitse hoofdkantoor van de organisatie. Dat was de druppel zegt Altuntas. „Ze hadden ons al beroofd van alles en toen mochten we ook geen Milli Görüs meer zijn.”

Ook kwamen er steeds meer mensen die zeiden dat Milli Görüs en Kabaktepe een belangrijke rol had bij de aandelenhandel in zogeheten islamitische groene fondsen, eind jaren negentig. Honderden mensen staken hun spaargeld in deze islamitische fondsen, met het vooruitzicht op tot veertig procent rente. Eind jaren negentig bleek al het geld verdwenen. Altuntas: „Het zou kunnen dat oud bestuurders van Milli Görüs geld inzamelden voor groene fondsen. Steeds meer mensen zeggen dat Kabaktepe in Nederland verantwoordelijk was voor deze groene fondsen.”

Of de Westermoskee ooit nog gebouwd zal worden? We moeten een andere partner vinden, zegt Altuntas. Milli Görüs wil Het Oosten uitkopen en de plannen aanpassen. „We willen die moskee echt nog wel, maar met de huidige plannen gaat dat niet lukken.”