De Westermoskee blijft een Turkse droom

De Amsterdamse Westermoskee moest een toonbeeld worden van multiculturele samenwerking. Maar de initiatiefnemers hebben ruzie en de bouw van de moskee is onzeker. „Eerst hadden we alles, nu hebben we niets meer.”

Laatst kregen ze een briefje van woningcorporatie Het Oosten, vertelt directeur Yusuf Altuntas van de Turkse organisatie Milli Görüs. Haar moskee is tijdelijk in een pand van Het Oosten aan de Postjesweg in Amsterdam-West ondergebracht. Dat zou zo blijven tot de Westermoskee er staat. In het briefje stond echter dat ze er volgend jaar al uit moeten. De nog te bouwen Westermoskee staat er dan nog niet.

Nee, tussen Het Oosten en Milli Görüs komt het niet meer goed, vreest Altuntas. „Door al het gedoe wordt het huurcontract niet verlengd.”

De Westermoskee zou het symbool van integratie worden. Een Turks-Nederlandse moskee middenin Amsterdam, in stadsdeel de Baarsjes. Maar verder dan de eerste steen, ruim een jaar geleden, is het project nog niet gekomen.

Door zijn kantoorraam in Amsterdam-Osdorp kan Altuntas het vorige hoofdkantoor van Milli Görüs nog zien. Dat gebouw is eigendom van Uzeyir Kabaktepe, voormalig vice-voorzitter van Milli Görüs, en jarenlang de man achter de Westermoskee. Ruim een jaar geleden verhuisde het bestuur, na ruzie met Kabaktepe.

Eigenlijk begon daarmee alle ellende, zegt Altuntas. Bijna dertien jaar onderhandelde Kabaktepe namens Milli Görüs met woningcorporatie Het Oosten en stadsdeel de Baarsjes over de Westermoskee. Maar in oktober vorig jaar werd hij ontslagen als directeur van het bedrijf dat namens Milli Görüs de moskee moest bouwen. Een coup van radicalen, die zijn liberale en op integratie gerichte koers niet moesten, zei Kabaktepe. Onzin, zeiden ‘de radicalen’. Kabaktepe was een slechte directeur, die alles in zijn eentje besloot en onduidelijk was over geld. De rechter kwam er aan te pas. Die oordeelde dat het ontslag rechtmatig was.

Sindsdien is het puinruimen, zegt Altuntas. Voor Het Oosten en de Baarsjes was Kabaktepe het gezicht van de Westermoskee. In het nieuwe bestuur hadden ze weinig vertrouwen. De twee partijen eisten van Milli Görüs dat ze opnieuw in een convenant zouden vastleggen dat ze een liberale koers zouden volgen en bovendien ‘mentaal’ onafhankelijk zouden zijn van hun conservatieve hoofdkantoor in Duitsland.

Met de oud-directeur hadden ze andere problemen, zegt Altuntas. Hij weigerde de administratie te overhandigen. „Zes keer maakten we een afspraak. Hij kwam nooit.” Toen ging penningmeester Kurt Aslan zelf maar de administratie verzamelen. Hij vroeg overal stukken op en kreeg van de bank rekeningafschriften. Toen zag hij allerlei vreemde transacties van Kabaktepe. Zo was er ruim 80.000 euro overgemaakt naar een Duitse advocaat en had hij bijna 1,5 miljoen euro naar een eigen bedrijfje overgeboekt. Altuntas: „Hij heeft tot op heden niet kunnen uitleggen waar dat voor was.” Begin mei hebben ze daarom aangifte tegen hem gedaan wegens verduistering en beslag gelegd op onroerend goed van Kabaktepe.

Het begon zo mooi. In de jaren 90 verzamelden de Turkse gelovigen in Amsterdam hun sieraden, namen hun spaargeld op en brachten dat naar Milli Görüs. Allemaal voor de Westermoskee. Zakenman Kabaktepe nam het voortouw. Hij kocht in 1994 een lap grond in de Baarsjes, waar een oude garage toen nog dienst deed als moskee. Daar zou het nieuwe gebedshuis komen. In 2004 verkocht hij de grond weer aan de gemeente. Als de Westermoskee er staat, moet Milli Görüs erfpacht betalen aan de gemeente.

Een handige zakenman, die Kabaktepe, werd er gezegd. Hij kocht de grond voor 3,3 miljoen gulden, en verkocht het voor 6 miljoen euro. Maar Altuntas noemt het nu een slechte deal. Veel te weinig voor grond middenin Amsterdam. „Kabaktepe had verder aan niemand gevraagd of hij de grond moest verkopen.”

In de huidige plannen gaat de moskee ongeveer 18 miljoen euro kosten. Milli Görüs wordt vervolgens eigenaar, maar betaalt de gemeente jaarlijks erfpacht over de grond. Het Oosten ontwikkelt rond de moskee winkels, woningen en garages.

Altuntas rekent voor. De exploitatie van de moskee gaat maandelijks ongeveer een ton kosten. Maar dan hebben ze alleen de moskee. Terwijl, zegt Altuntas, het grootste gedeelte bij Milli Görüs juist sociale ruimte is, zoals een debatcentrum en winkeltjes. Die ruimtes konden ze huren van Het Oosten.

Altuntas lacht schamper. „Eerst hadden we alles, eigen grond, een eigen moskee, andere ruimtes, maar na de beslissingen van Kabaktepe hadden we niets meer.” Toen kwam er nog een convenant, waarin Milli Görüs moest beloven dat ze juridisch, financieel en mentaal onafhankelijk zouden blijven van het omstreden Duitse hoofdkantoor. Dat was de druppel, zegt Altuntas. „Ze hadden ons al beroofd van alles en toen mochten we ook geen Milli Görüs meer zijn.”

Ook zeiden steeds meer mensen dat Milli Görüs en Kabaktepe een belangrijke rol hadden bij de aandelenhandel in zogeheten groene fondsen, eind jaren negentig. Honderden mensen staken hun spaargeld in deze islamitische fondsen, die dertig tot veertig procent rente beloofden. Eind jaren negentig bleek al het geld verdwenen. Altuntas: „Het zou kunnen dat oud-bestuurders van Milli Görüs geld inzamelden voor groene fondsen.” Maar, zegt Altuntas, van het huidige bestuur heeft niemand iets met die fondsen te maken gehad. „Toch krijgen wij de schuld. Ons imago is kapot.”

Of de Westermoskee ooit nog gebouwd zal worden? We moeten een andere partner vinden, zegt Altuntas. Milli Görüs wil Het Oosten uitkopen. Daarna willen ze de plannen aanpassen. De moskee moet goedkoper en ze willen ook nog andere ruimtes in eigen beheer. „We willen die moskee echt nog wel, maar met de huidige plannen gaat dat niet lukken.”

Oud-directeur Uzeyir Kabaktepe laat weten dat hij „talloze keren gepoogd heeft de administratie te overhandigen”, maar dat Milli Görüs die niet wilde aannemen. Dat hij geld verduisterd zou hebben is „volstrekte onzin”. „Waar het om draait is dat Milli Görüs de moskee niet wil.”