Mevrouw Driepoot

Wat is er opmerkelijk aan de volgende zin? „Met gezwinde spoed bereidde zij een eenpansmaaltijd.”

Jongeren zullen zich wellicht afvragen: wat betekent gezwinde? Moet dat niet geswingde zijn?

Ouderen die de Tweede Wereldoorlog bewust hebben meegemaakt, zullen wellicht door het woord eenpansmaaltijd zijn getroffen.

Ik weet ’t, het is niet juist om alles van ‘de oorlog’ in te delen in goed en fout – er waren nogal wat grijstinten – maar volgens de klassieke indeling was eenpansmaaltijd een fout woord.

De eenpansmaaltijd was namelijk een eenvoudige maaltijd, aldus de Winkler Prins Encyclopedie van de Tweede Wereldoorlog, waarmee NSB’ers op hun bijeenkomsten hun ideaal van eenvoud en zuinigheid symboliseerden. In Duitsland kende men al sinds 1933 de Eintopfsonntag (Eenpanszondag), waarop men voor niet meer dan vijftig Pfennig per persoon een warme maaltijd moest zien te bereiden. „In Nederland”, aldus de encyclopedie, „kreeg het woord eenpansmaaltijd, gepropageerd als het werd door de NSB, een onaangename klank.”

Inmiddels is die negatieve associatie ver weggezakt, want eenpansmaaltijd komt nu zelfs in titels van allerlei kookboeken voor. Een kleine greep: Vijftig éénpansmaaltijden; Lekkere éénpansmaaltijden; Éénpansmaaltijden uit de internationale keuken, enzovoort.

Kennelijk proeft bijna niemand meer aan dit woord dat het ooit met een fascistisch sausje was overgoten.

driepoot. Een tijdje terug schreef ik hier over het telefoonalfabet. Ik meldde dat ‘Dirk Cornelis’ niet meer algemeen wordt begrepen, of althans: niet meer door sommige medewerkers van KPN, die hier ‘DK’ in plaats van ‘DC’ van maken.

Weet u wat ook niet meer algemeen wordt begrepen? Driepoot voor de letter ‘M’. Ik kreeg daar een fraaie brief over van M. Poel uit Bergen.

„Ruim een jaar geleden”, schrijft mevrouw Poel, „werd ik gebeld met de vraag of ik wat wilde storten op ‘Red de weesbeertjes’. Op de vraag naar mijn voorletter, antwoordde ik: „Een M, een driepoot.” Een paar dagen later kwam de brief met acceptgiro, gericht aan mevrouw M. Driepoot. Telefoneren en brieven schrijven hielpen niet, ik ontving zelfs een persoonlijk notitieblokje met op ieder velletje een plaatje van een beer en de naam M. Driepoot. Ik had natuurlijk ‘M van Marie’ moeten zeggen, maar omdat ik niet ‘Marie’ heet, kwam dat niet over m’n lippen.” Het is overigens zeer de vraag of ‘M van Marie’ wel was begrepen. Nu ontving mevrouw Poel een ‘Uitnodiging om Voorvechter voor Dieren te worden’, gericht aan M. Driepoot, maar voor hetzelfde geld was die uitnodiging gericht geweest aan ‘mevrouw M. van Marie’.

tweepoot. Wordt tweepoot voor ‘N’ nog weleens gebruikt? Met de driepoot ben ik van oudsher vertrouwd, maar de tweepoot ben ik in het wild niet vaak tegengekomen. Mij staat bij dat de tweepoot van stal wordt gehaald in combinatie met de driepoot, bijvoorbeeld als je zou moeten zeggen hoe je column schrijft. „Met een u, daarna een driepoot, gevolgd door een tweepoot.” Zoiets moet het wel zijn, want er zijn meer letters met twee benen, te weten: de A, H, R, W en X.

Ik denk hoe dan ook dat het niet erg verstandig is om in deze tijd – het wordt toch allemaal minder, nietwaar? – nog ergens te beginnen over tweepoot als je de letter ‘N’ bedoelt, want dat levert zonder twijfel rare adresseringen op.

Ewoud Sanders

Reacties naarwww.nrc.nl/woordhoek