Lezingen, memoires, maar vooral geen baan

Als oud-president vraagt Clinton 3 ton voor een lezing.

Ook Blair en Chirac moeten straks het hoofd boven water houden. Grootste risico: té rijk worden, is slecht voor je imago.

Wat gaat hij doen? Die vraag gonst rond in het Verenigd Koninkrijk nu premier Tony Blair zijn afscheid heeft aangekondigd. Op 27 juni maakt hij plaats voor zijn opvolger – vermoedelijk de huidige minister van Financiën Gordon Brown.

Dan stopt ook het inkomen, zij het dat er een financiële regeling is voor oud-premiers. Blair kan ook geen gebruik meer maken van de premierswoning, op Downing Street nummer 10, en het weekendverblijf Chequers in Buckinghamshire.

De Blairs hebben al een nieuw huis, vlakbij Hyde Park, dat zij twee jaar geleden aanschaften. Maar de vastgoedhausse die plaatsvond gedurende het premierschap hebben zij goeddeels gemist, zodat de aankoop grotendeels met geleend geld moet zijn gebeurd. In de Britse pers doen enorme bedragen de ronde, die de labourleider kwijt zou zijn aan de maandelijkse hypotheek.

En dus dringt zich de vraag op: hoe houdt een oud-staatsman het hoofd boven water?

Een aansprekende internationale post is hoogst onwaarschijnlijk. Toppolitici van minder beduidende landen kunnen dat soms nog wel doen, zoals de Italiaan Romano Prodi die voorzitter werd van de Europese Commissie. Of Ruud Lubbers, die hoogste baas werd van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Maar voor grotere staatslieden zijn dergelijke banen een degradatie.

Naar het bedrijfsleven is vaak not done. Niet alleen omdat de aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen fors is gestegen. De oud-politicus loopt ook een risico op aanzienlijke reputatieschade.

Groot was de verbijstering toen de Duitse oud-bondskanselier Schröder een kleine twee jaar geleden zijn diensten verbond aan een Russisch-Duits pijpleidingconcern voor gastransport onder de Baltische zee. Hij kreeg er 250.000 euro per jaar voor, nadat hij overigens nog in zijn functie als bondskanselier een lening van de staat van 1,2 miljard euro aan datzelfde consortium had geregeld.

De Nederlandse oud-premier Wim Kok heeft veel last gehad van geloofwaardigheidsverlies vanwege de vier commissariaten die hij aannam bij Shell, ING, TNT en KLM, voor een gezamenlijke vergoeding van nog geen 150.000 euro.

Maar stel nu eens dat je diezelfde 150.000 euro met één halve lezing kunt verdienen? Dat is het pad dat Tony Blair kan gaan bewandelen. Het grote voorbeeld is er al: de Amerikaanse oud-president Bill Clinton. Die verliet in 2001 het Witte Huis met torenhoge advocatenrekeningen van naar schatting 12 miljoen dollar (9 miloen euro), die het gevolg waren van zijn verdediging in de Whitewater-affaire en het schandaal rond zijn verhouding met stagiaire Monica Lewinski. Maar zorgen heeft hij zich niet hoeven maken. Het lezingencircuit is uiterst lucratief voor staatslieden van het kaliber van Clinton. Zijn gage kan oplopen tot 350.000 dollar (270.000 euro) per optreden. Berekend is dat Clinton sinds hij president-af is een slordige 40 miljoen dollar heeft verdiend met lezingen en optredens.

Blairs vrouw Cherie is al actief in het lezingencircuit, waar zij volgens Britse media 30.000 pond (zo’n 44.000 euro) per optreden vangt. De advocate sloot zich in 2004 aan bij The Harry Walker Agency, een Amerikaans bureau waar ook Clinton, voormalig VN-secretaris-generaal Kofi Annan, de Mexicaanse oud-president Vicente Fox en een baaierd aan andere grote namen staan ingeschreven. Van Blair wordt verwacht dat hij een gage kan vragen dat in de buurt komt van de duurste spreker, Bill Clinton.

Daar komt nog een flink bedrag bij. Het schrijven van memoires is een lucratieve bezigheid voor de voormalige groten der aarde. Clinton kreeg voor de publicatie van ‘My Life’ een voorschot van 12 miljoen dollar. Zo’n voorschot komt voor risico van de uitgever. De schrijver kan het beschouwen als een gegarandeerd inkomen. Clintons bedrag was een record, maar de trend van de bevoorschotting is er één naar dergelijke, hoge bedragen. De voormalige oud-centrale bankier Alan Greenspan, een godheid op de financiële markten, en een grootverdiener in het lezingencircuit, publiceert komend najaar zijn memoires. Het voorschot bedroeg naar verluidt 9 miljoen dollar.

Van Tony Blair wordt aangenomen dat het voorschot op zijn autobiografie tussen de 4 en 5 miljoen pond (6 tot bijna 7,5 miljoen euro) bedraagt. Probleem hierbij is nog wel dat vroegtijdig uit de school klappen niet op prijs zal worden gesteld door zijn partij en zijn opvolger, Gordon Brown, die nog twee en misschien wel drie jaar aan de macht is. En als Labour de volgende verkiezingen wint, zelfs nog eens vier tot vijf jaar.

Maar goed, financieel komt het dus wel in orde. Nu Clinton tot nu toe 40 miljoen dollar aan lezingen en 12 miljoen aan voorschot heeft verdiend, worden soortgelijke bedragen ook aan Blair voorspeld. Wellicht is het probleem niet dat de Britse staatsman te weinig geld verdient, maar juist te veel. Al te grote rijkdom is ook niet goed voor het imago, en bovendien is het lezing-, advies- en schrijfcircuit inhoudelijk en maatschappelijk niet bevredigend genoeg. Clinton richtte de William J. Clinton Foundation op, die doelen nastreeft als het bestrijden van HIV/Aids. Blair zou zijn zinnen hebben gezet op het bespoedigen van de vrede, en dan met name in het Midden-Oosten. Zijn stichting zal zich daarom bezighouden met het bevorderen van het onderlinge begrip tussen het christelijke, islamitische en joodse geloof. De website, www.blairfoundation.org, is met vooruitziende blik al in 2006 geregistreerd.