Decasia

„Soms kom je bij mensen thuis, en dan hebben ze in de kelder nog een oude piano staan die al vijfentwintig jaar niet is gestemd. Zo’n ding is natuurlijk ontzettend vals, alles knarst en knerpt. Maar als je erop speelt, herken je ergens toch nog de melodieën en de akkoorden die je aanslaat. Zó moest het orkest in Decasia klinken. Alsof het speelt op rottende, roestende instrumenten die in geen honderd jaar zijn aangeraakt.”

Zaterdagmiddag klinkt in Den Haag tijdens de vierde ‘Dag in de Branding’, de Nederlandse première van Decasia, een werk van componist Michael Gordon en filmer Bill Morrison. Wie de titel van het werk net als Gordon, aan de telefoon vanuit New York, in correct Amerikaans uitspreekt (‘Diekéézjuh’), kan niet missen waar het over gaat: ‘decay’ – verval.

Waar echter de één slechts onherroepelijke aftakeling ziet, kan voor de ander nieuwe schoonheid ontstaan. Het idee voor Decasia ontstond dan ook toen Morrison een stapel door het nitraat aangevreten filmbanden redde uit de vuilnisbak. De spattende vlekken en de uit hun originele context letterlijk losgeweekte beelden vertellen een eigen verhaal, dat Morrison monteerde op de muziek van Gordon (1956). Die laat zich beschrijven als een luidruchtige voortzetting van de minimal music, met een sterke verwantschap tussen beeld en klank.

„De muziek begint met het onbestemde geschraap van metalen staafjes over het oppervlak van verroeste remtrommels, afkomstig van de autosloop. Verder zijn delen van het orkest een heel klein beetje omhoog of omlaag verstemd – best moeilijk voor de musici, om zo gecontroleerd vals te spelen. Ik gebruik ook veel glissando’s, waardoor de toonhoogte onduidelijk blijft, of eigenlijk: wordt verbreed.

„De drie groepen musici waarin het orkest is verdeeld, spelen bovendien elk in een andere onderverdeling van de maat. Je voelt als luisteraar dat alles een organisch geheel vormt, met dezelfde ‘beat’ als basis, en toch blijf je voortdurend zoekende. Je maatgevoel raakt vertroebeld.

„Sommige componisten schrijven met zulke stemmingen en ritmiek heel verfijnde, complexe muziek, die in de praktijk meestal onrealiseerbaar blijkt. Ik wil iets heel anders: verwarring scheppen. Daarom is het muzikale materiaal verder vrij eenvoudig. Bij simpele melodieën en harmonieën zal de vervreemding des te gemakkelijker optreden.

„De combinatie van beelden en muziek in Decasia kan hypnotiserend werken; er kan een trance-effect ontstaan. Maar vooral live, als de muziek goed wordt uitgevoerd, hoor en zie je ook voortdurend dingen die je niet eerder meemaakte, wat juist weer opwindend is.

„Sommige mensen vinden Decasia zelfs angstaanjagend. Ze associëren het werk met het einde van de wereld, met de nucleaire apocalyps. Zelf ervaar ik dat allemaal niet zo. Ik heb – zoals alle componisten doen – gewoon de muziek geschreven die ik mooi vind; die ik zelf graag wil horen. Ik voel me op mijn gemak in deze klankwereld.”

Residentie Orkest o.l.v. Jac van Steen. Decasia. Muziek: Michael Gordon, Film: Bill Morrison. 19/5 15.00 Dr. Anton Philipszaal, Den Haag. Info: www.dagindebranding.nl. Fragmenten uit Decasia zijn te zien en te horen op www.decasia.com en www.plexifilm.com.