Zuiveringswet in strijd met de grondwet

Poolse opperrechters hebben gisteren een omstreden anticommunistische wet grotendeels afgekeurd. „Een democratische rechtstaat kan niet gedreven worden door wraak”, aldus het Constitutionele Hof.

Het vonnis is een zware klap voor premier Jaroslaw Kaczynski, die van mening is dat Polen begin jaren negentig onvoldoende heeft afgerekend met het communisme. Met een speciale wet wilde hij 700.000 Polen in publieke functies dwingen om vóór 15 mei te verklaren of ze voor de communistische geheime dienst hebben gewerkt.

Maar volgens de rechters mogen burgers alleen op deze manier worden lastiggevallen als is vastgesteld dat ze iets hebben misdaan. De bewijzen hiervoor moeten eerst geleverd worden. Ook is de gehanteerde definitie van publieke functie te breed en vaag. Journalisten en directeuren van particuliere onderwijsinstellingen vielen ook onder de wet.

Regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) noemde het vonnis gisteren „een vergissing”. De Poolse sociaal-democraten, de politieke opvolgers van de communisten, spraken van „een overwinning van de democratie”. Formeel is de wet nog steeds van kracht, maar na het vonnis van gisteren is zij volgens juristen tandeloos.

Het oordeel is een opsteker voor de Poolse europarlementariër en oud-minister Bronislaw Geremek en oud-premier Tadeusz Mazowiecki, twee bekende oud-dissidenten die in jaren tachtig strijd leverden tegen het communisme. Zij werden onlangs uit staatscommissies gezet, omdat ze weigerden gehoor te geven aan de wet.

Op de wet was in binnen- en buitenland veel kritiek, omdat het ondertekenen van verklaringen vernederend werd geacht, vooral voor oud-dissidenten die onder het communisme de rug recht hebben weten te houden.

Het is de derde keer dat een regering in Polen een zuiveringswet probeert in te voeren, maar deze versie was de meest radicale. Op de weigering om een verklaring af te leggen stond ontslag en tien jaar uitsluiting uit publieke functies, straffen die door het hof als te zwaar zijn bestempeld.

Premier Kaczynski en zijn tweelingbroer, president Lech Kaczynski, stonden vroeger binnen de legendarische vakbond Solidariteit zij aan zij met Geremek en Mazowiecki. Nu behoren ze tot het kamp van oud-dissidenten dat van mening is dat de communisten na 1989 onvoldoende zijn gestraft.