Wijnvallei werd beleggersstrop

Beleggen in wijngaarden of teakhout valt sinds vorig jaar onder toezicht van de AFM. Van de 44 ingediende aanvragen is er maar één toegekend. Die van Bergwater wijn werd afgewezen.

Het stond erin: „Aan het investeren in Bergwater Vineyards zijn risico’s verbonden.” Maar verder was het prospectus een verlokkelijke invitatie om te participeren in de Zuid-Afrikaanse wijngaard.

Wie is geen wijnliefhebber? Wie wil geen rendement van 30 procent, én groen en duurzaam beleggen? Wie is niet in voor een „ideale pensioenaanvulling”?

Dat was 2002. Vijf jaar later weten 250 investeerders dat prognoses geen garantie voor de toekomst bieden. De wijngaard staat al jaren op de rand van een faillissement. En een flink deel van de miljoenen van de investeerders verdween in de zak van het bedrijf dat de participaties verkocht. Maar dat wisten de investeerders niet.

De gerenommeerde wijnschrijver Hubrecht Duijker ondersteunde het project. In 2002 schreef hij in zijn wekelijkse column in Het Financieele Dagblad niet alleen lovend over de kwaliteit van de wijn maar ook over het „bijzonder” investeringsplan rond Bergwater.

Later dat jaar dook Duijker op als voorzitter van het adviescollege van Bergwater. In het voorwoord van het prospectus moedigde hij beleggers aan. Dat de wijnen „wereldberoemd” werden, was „niet onrealistisch om te veronderstellen”.

Wat Duijker op zijn beurt niet wist, was dat de financieel adviseur die de participaties verkocht, betrokken was bij een netwerk van Scientology, volgens critici een sekte (zie kader). Dat netwerk heet WISE, een afkorting van World Institute of Scientology Enterprises. Het WISE-netwerk zou, volgens de critici, actief zijn met het werven van nieuwe leden en het binnenhalen van geld. De financieel adviseur, Pim de Koekkoek, was en is actief Scientologist.

Het verhaal van Bergwater begon in 1999 toen Pim de Koekkoek de Zuid-Afrikaanse broers Schoeman ontmoette. De broers, een van de twee was KLM-piloot, wilden een wijngaard beginnen en zochten financiers. Die zou De Koekkoek met zijn bedrijf DKPG Investments BV leveren.

De Koekkoek ontwierp een ingewikkelde constructie. Die kwam er in het kort op neer dat beleggers tegen betaling van 15.000 dollar 20 jaar het vruchtgebruik kregen over eentiende hectare. De opbrengst zou na aftrek van kosten voor de beleggers zijn.

DKPG richtte de Stichting Bergwater Administraties (bestuurder De Koekkoek) op. Die sloot een overeenkomst met de broers. De stichting liet DKPG (De Koekkoek) management en import doen.

Eén van de beleggers in de wijngaard is ondernemer André Mirck. Hij is een van de grootste gedupeerden, vertelt hij. „De situatie was vorig jaar dramatisch. De werkmaatschappij in Zuid-Afrika dreigde failliet te gaan. De wijnvaten waren niet betaald, de palen van de wijnstokken evenmin. De bouw van de wijnkelder ging niet door, net als de chalets waar de investeerders gratis zouden verblijven.”

Er was te weinig geld. Van de beoogde 8 miljoen dollar haalde De Koekkoek maar 5 miljoen op. „We hebben verkocht wat we konden verkopen”, reageert De Koekkoek. Van de 5 miljoen hield hij 1,3 miljoen achter als bemiddelingsvergoeding. Volgens Mirck was dat bijna twee keer zo veel als op basis van zijn prestatie billijk is. Volgens De Koekkoek was het afgesproken. „De kosten gaan voor de baat uit.”

Ook op andere manieren verdween geld, zo wordt duidelijk uit een accountantsonderzoek dat Mirck heeft laten uitvoeren. DKPG (De Koekkoek) kocht participaties van de stichting (De Koekkoek). De stichting gaf DKPG hoge kortingen. De goedkope participaties verkocht DKPG dan weer, via de stichting, tegen hogere bedragen aan investeerders.

Van de 80 hectare wijngaard verkocht de stichting 35 hectare aan beleggers. Tegelijkertijd gaf stichtingsbestuurder De Koekkoek 21 hectare gratis weg, als bonus aan zichzelf en andere investeerders.

Het uitdelen van bonussen en kortingen was „een bevoegdheid van de stichting”, reageert De Koekkoek. Dat is de vraag. De mogelijkheid om op deze wijze bonussen en kortingen uit te delen, staat niet in het prospectus.

„Het was niet transparant, alles was in één hand en niemand had controle of invloed”, zegt Mirck. „Het is ook onbehoorlijk bestuur. De Koekkoek wist al vroeg dat het fout dreigde te gaan. Toch bleef hij participaties verkopen op basis van achterhaalde prognoses. „De Koekkoek is de enige die er beter van is geworden.”

Vast staat dat De Koekkoek geen verantwoording aflegde. De beloofde jaarlijkse vergaderingen van investeerders kwamen er niet, net zo min als jaarrekeningen. Die volgden pas vorig jaar, toen Mirck en anderen met gerechtelijke stappen dreigden. De Koekkoek geeft toe dat er geen vergaderingen en goedgekeurde jaarrekeningen waren. „Dat is niet haalbaar gebleken.”

Hoe kan het zijn dat Mirck zo goedgelovig was? Mirck: „Er werd gesproken over 30 procent rendement, maar 10 procent vond ik al prima. Daar komt bij dat wijn me aanspreekt. Mede-eigenaar van een wijngaard! Ik geloofde in het project. Ik kan het niet anders uitleggen.”

Mirck wist niets van de Scientology-activiteiten van De Koekkoek. „Als ik dat geweten had, was ik er nooit in gestapt.” De Koekkoek noemt Scientology een privézaak, ook al stond hij in de bedrijvengids van de organisatie. „Ik sta er nu niet meer in.”

De Autoriteit Financiële Markten (AFM), de toezichthouder, besloot vorige maand de Stichting Bergwater Administraties géén vergunning te geven (zie kader). Dat betekent dat er geen participaties meer mogen worden verkocht.

Om te voorkomen dat Bergwater failliet gaat, proberen Mirck c.s. de zaak te redden. Die poging maakt kans van slagen.

De Koekkoek heeft het bestuur van de Stichting Bergwater Administraties aan Mirck overgedragen. Bergwater wordt een vennootschap. Met vier miljoen euro nieuw geld moet de zaak gered zijn. De investeerders betalen twee miljoen; de Triodos Bank mogelijk ook twee miljoen. De gesprekken zijn gaande, maar een definitief besluit moet nog vallen, aldus de Triodos Bank. Voor deze ideële bank, die projecten met sociale, culturele en ecologische doelstellingen financiert, telt dat de wijngaard een groot werkgever is in een arm gebied in Afrika. Als de zaak gered is, beslissen de investeerders of ze een claim indienen bij De Koekkoek.

Wijnschrijver Hubrecht Duijker is sinds vorig jaar geen adviseur meer van Bergwater, laat hij weten. Wel schreef Duijker vorige maand weer een lovend stuk over Bergwater, waarin ook de investeringsconstructie aan bod komt. Dit keer in het KLM-blad Flying Dutchman. De vliegmaatschappij schenkt de wijn ook.

In zijn stuk onder de kop ‘Wonderbaarlijke wijnoase’ rept Duijker niet over de grote problemen. Integendeel, volgens hem is er door „een bijzondere constructie” waarin investeerders konden participeren „voldoende kapitaal” opgehaald en kwam Bergwater „tot bloei”.

Duijker zegt in een reactie: „Ik heb mij eerlijk gezegd niet al te zeer verdiept in de financiële constructie. Wat zou de passagiers dat interesseren? Wat zou KLM dat interesseren? Bovendien ís Bergwater inderdaad dankzij een bijzondere constructie tot bloei gekomen. Want nu al een paar jaar brengt het domein echt goede wijnen voort. De Bergwatervallei is door de Zuid-Afrikaanse regering officieel als nieuw wijngebied erkend. Om maar te zwijgen van de gecreëerde werkgelegenheid.”

Uit de lijst van investeerders die deze krant heeft, blijkt dat Hubrecht Duijker voor 10.000 dollar (7.400 euro) in de wijngaard participeert. Duijker is ook als adviseur betrokken bij de selectie van wijnen voor de KLM.

Duijker ontkent Bergwater wijn aan boord van de KLM te hebben gebracht, en zegt: „Iemand met twee petten op kan heel gedegen en zorgvuldig handelen.”

Meer informatie op internet: www.dkpg.nl www.hubrechtduijker.com