Voorbereidingen aanbesteding stadsvervoer gaan door

Steden hoeven hun openbaar vervoer niet altijd aan te besteden, heeft het Europees Parlement besloten. De beslissing lijkt niet van toepassing op Nederland.

Den Haag besteedt deze zomer het busvervoer in de stad aan. Tot nog toe is het de HTM die het busvervoer verzorgt. Als straks een ander vervoersbedrijf beter uit de bus komt bij de aanbesteding, dan is de HTM die positie kwijt. Rotterdam besteedt het busvervoer vóór 2009 aan, Amsterdam vóór 2012. In Utrecht is het gemeentelijk busbedrijf al verkocht.

Maar als we Tweede Kamerlid Lia Roefs (PvdA) moeten geloven, dan staat de aanbesteding van het stedelijk openbaar vervoer op losse schroeven. Zij verwijst naar de beslissing van het Europese Parlement donderdag dat aanbesteding van het stadsvervoer niet in alle gevallen verplicht is.

De PvdA wil dit besluit aangrijpen om de wettelijke plicht tot aanbesteding van het openbaar vervoer – door minister Netelenbos (PvdA) in 2000 ingevoerd – te schrappen. Daarna kunnen de aanbestedingsplannen voor de grote steden wat de PvdA betreft in de ijskast. „Het streekvervoer en openbaar vervoer in de kleine steden moet privaat, maar we willen geen verplichting voor de grote steden. Dat geeft alleen maar onrust onder het personeel van de gemeentelijke vervoersbedrijven”, zegt Roefs.

De PvdA staat niet alleen in deze wens. SP, GroenLinks, PVV en SGP hebben ook hun twijfels of het kiezen van het beste vervoersbedrijf door een aanbesteding voordelen biedt.

Ook Europarlementariër Erik Meijer (SP), die het besluit voorbereidde, ziet een mogelijkheid om de privatiseringsplannen terug te draaien. „Steden hebben alle vrijheid om te beslissen of ze het gemeentelijke vervoerbedrijf willen laten concurreren met andere bedrijven, daar is geen twijfel over mogelijk.”

Meijer ziet Nederland als „het braafste jongetje van de klas”. Samen met Groot-Brittannië, Denemarken en Zweden loopt Nederland in Europa voorop met de privatisering van openbaar vervoer.

Of de beslissing van het Europese Parlement zich inderdaad leent voor het terugdraaien van de aanbestedingsplicht is niet zeker, zegt Didier van de Velde, transporteconoom van de TU Delft en Inno-V adviseurs. „Het principe blijft dat de steden hun openbaar vervoer moeten aanbesteden. Alleen als een stad een gemeentelijk vervoerbedrijf heeft dat echt functioneert als een interne dienst, dan hoeft dat niet.” Dit geldt volgens hem bijvoorbeeld voor enkele steden in Frankrijk, zoals Marseille.

Maar de HTM, RET en ook het GVB zijn geen typische gemeentelijke diensten, zoals de plantsoenendienst. De vervoersbedrijven staan ‘op afstand’ van het gemeentelijk bestuur. Zij hebben alle drie een raad van commissarissen. De HTM is al sinds haar oprichting in 1927 een nv. De werknemers van de HTM zijn nooit gemeenteambtenaren geweest.

Busvervoerder Connexxion, geïnteresseerd in het busvervoer in Den Haag en Rotterdam, maakt zich dan ook geen zorgen dat de markt in deze steden „op slot” gaat. Bestuursvoorzitter Peter Kortenhorst ziet dat niet gebeuren. „Geen enkel gemeentelijk vervoersbedrijf in Nederland valt binnen de uitzondering die het Europees Parlement heeft gemaakt.” Volgens Kortenhorst zijn de Nederlandse steden nog altijd gebonden aan de Europese aanbestedingsregels. „Daar kan hij wel eens gelijk in hebben”, zegt Van de Velde.

Staatssecretaris Tineke Huizinga (Verkeer, ChristenUnie) – verklaard voorstander van privatisering – heeft altijd gezegd dat aanbesteding van het stadsvervoer „moet van Brussel”. Maar het ministerie van Verkeer en Waterstaat wil nog niet direct conclusies trekken. Een woordvoerder van het ministerie zegt dat juristen de precieze tekst van het besluit nog „aan het bestuderen zijn”.

Huizinga stuurt nog deze maand een brief aan de Tweede Kamer over de gevolgen van het besluit van het Europese Parlement. In juni praat de staatssecretaris hierover met de Kamer.

Het Rotterdamse vervoerbedrijf RET zegt blij te zijn met de beslissing van het Europese Parlement. „Wij zijn altijd tegen verplichte aanbesteding geweest, maar we wachten af hoe de staatssecretaris reageert. Ondertussen bereiden wij ons verder voor op de aanbesteding.” De HTM gaat uit van de huidige wettelijke plicht to aanbesteding. „Wij doen mee met de aanbesteding van het busvervoer deze zomer”, zegt een woordvoerder. Het Amsterdamse GVB had desgevraagd nog geen commentaar op het besluit van het Europees Parlement.