Shopaholic-auteur Kinsella: niks mis met escapisme

Bestsellerschrijfster Sophie Kinsella werd beroemd met de humoristische Shopaholic-serie over de koopzieke Becky Bloomwood. Wereldwijd werden er al zeven miljoen boeken verkocht. Deel vijf, Shopaholic & Baby, is net uit. Herien Wensink sprak met de schrijfster

In Nederland beweerden critici van chicklit onlangs dat dit genre de markt verpest: omdat chicklit zo populair is zouden vrouwen nauwelijks nog andere boeken lezen, en vrouwelijke schrijfsters worden ontmoedigd om een serieus boek te schrijven. Hoe staat u hiertegenover?

„Dat vind ik onzin. Het lijkt me sterk dat vrouwen, die eigenlijk heel serieuze, zware boeken zouden kunnen schrijven, er voor kiezen om maar chicklit te maken, omdat dat nu toevallig populair is. Iedereen heeft een ander verhaal te vertellen, en een eigen vorm waarin dat het beste past. Bij mij is dat toevallig de luchtige, humoristische vorm. En die slaat enorm aan, ja. Maar het is onwaarschijnlijk dat dat ten koste gaat van de serieuze literatuur. Wat mij betreft is er ruimte voor beide, voor serieuze literatuur én lichtere lectuur, voor Becky Bloomwood én Anna Karenina.”

Zou u lezers eerder een boek van uzelf aanraden, of bijvoorbeeld Jonathan Franzens The Corrections, waar u zelf bij lezing erg van onder de indruk was?

„Dat is te moeilijk, ik kan tussen die twee niet kiezen. Maar dat hoeft ook niet. Ik zou zeggen, doe waar je zin in hebt. Het ene moment wil je misschien leren van een complex literair werk, de andere keer vermaakt worden door een grappig, luchtig verhaal. Het hangt maar net van je stemming af. Als je wilt ontspannen, zijn mijn boeken heel geschikt. Daarin kan je jezelf even lekker verliezen na een drukke werkweek. Schoenen uitschoppen, lekker op de bank kruipen en je laten meeslepen door een komisch en romantisch verhaal, waarom zou dat verkeerd zijn?”

Escapistisch is het natuurlijk wel een beetje. En gemakzuchtig: zo dient een boek enkel nog ter ontspanning.

„Wat is er mis met escapisme? Mensen hebben dat nodig. Ontspanning ook. En als ze daartoe mijn boeken lezen, dan lézen ze tenminste. Je kan op een heleboel andere, veel verderfelijker manieren ontspannen. Door eindeloos voor de televisie te zitten zappen bijvoorbeeld. Als ze dan tenminste lezen oefenen ze in elk geval nog enige intellectuele inspanning uit. Wat mij betreft zouden mensen zich nooit schuldig hoeven voelen over wat ze precies lezen, zolang ze maar lezen.”

Maar als de keuze is tussen vermaakt worden of iets opsteken, is dat laatste dan niet beter?

„Zo zwart-wit is het niet. Ik vind dat alle boeken vermakelijk zouden moeten zijn, ook al is het hun doel om lezers te informeren of te onderwijzen. Literatuur en humor kunnen heel goed samengaan. Lees Charles Dickens, één van de belangrijkste Britse schrijvers, en buitengewoon vermakelijk. Bovendien: het is niet zo dat lezers niets van mijn boeken leren. Ik heb brieven gehad van lezeressen die na het lezen van Shopaholic hun uitgavenpatroon hebben herzien. En van vrouwen die zijn gestopt met een onbevredigende, stressvolle baan na lezing van Undomestic Godess (in het Nederlands vertaald als Aanpakken!, red.).

Dat boek gaat over een ambitieuze topjuriste in de City, die pas echt levensgeluk vindt met ongeschoold werk op het platteland en een relatie met een eenvoudige tuinman. Dat kan worden opgevat als een anti-feministisch pleidooi.

„Het is fictie hoor, geen zelfhulpboek. Ik raad er niemand in aan om een topcarrière op te geven. De boodschap is hoogstens dat je een keuze hebt. En dat als je een stressvolle, veeleisende en onbevredigende baan hebt, waar je ongelukkig van wordt, je ervoor kan kiezen om iets anders te gaan doen. Het is natuurlijk een dilemma waar veel moderne vrouwen voor staan: hoe een gezin te combineren met een goede baan, en welke baan dan, en voor hoeveel uur in de week? Vroeger hadden vrouwen op dit gebied simpelweg geen keus. Nu wel, maar zodra er keuzes zijn is er ook druk, want je wil de juiste keuze maken. En als je er niet uit komt, of iets lukt niet, is dat enkel aan jezelf te wijten. En vrouwen verwijten zichzelf dat dan ook vaak. En zwoegen onder de behoefte om het allemaal goed te doen. Daarom was Undomestic Godess voor sommige vrouwen een verademing denk ik. Het hoeft niet állemaal top: én een topcarrière, én een topman, én een topgezin. Het kan ook een tandje minder, als je maar gelukkig bent.”

In de Britse pers is u wel verweten dat u met de Shopaholic-serie het consumentisme viert en stimuleert, juist in de tijd dat veel mensen lijden onder kapitale schulden. Wat vindt u daarvan?

„Dat vind ik onredelijk. Ook hier geldt weer: ik zeg tegen niemand ‘Je moet leven zoals Becky Bloomwood.’ En als mijn boeken al zo zouden worden geïnterpreteerd, dan gaan ze wel gepaard met een gezonde waarschuwing. Want ja, Becky koopt zich helemaal ongans aan dure designerkleding, en wat gebeurt er: ze komt in de problemen. Hoewel Becky een karikatuur is, zit er wel een kern van waarheid in Shopaholic. Het is nu eenmaal zo dat mensen voortdurend worden verleid om dure spullen te kopen. En als ze dat te veel doen, wordt het gevaarlijk. Dat laat ik ook zien in mijn boeken, dus het is oneerlijk om te beweren dat ik koopverslavingen stimuleer. Ik laat eerder zien hoe problematisch het kan zijn. Maar eerlijk gezegd denk ik denk bij dat soort kritiek ook wel eens: ‘Jezus, relax een beetje! Het is een grap, een comedy. Het is allemaal niet zo serieus bedoeld.’

Het leven van Becky Bloomwood, met al haar designerkleding en VIP-feesten is tamelijk onwaarschijnlijk. Wat verklaart dan toch het enorme succes van de Shopaholic-serie?

„Veel zit hem denk ik toch wel in de herkenning. Natuurlijk, Becky is een karikatuur. Maar ontzettend veel vrouwen hebben wel eens deels dezelfde gedachtegang. Als je bijvoorbeeld je rekeningafschrift bekijkt, en meteen denkt: ‘Dit kan niet. Dat heb ik niet uitgegeven; iemand anders móet mijn pasje hebben gestolen.’ Of, als iets in de uitverkoop honderd dollar goedkoper is: ‘Als ik dit nú koop, bespaar ik in feite honderd dollar.’ Ik denk dat lezers het grappig vinden om te ontdekken dat meer mensen zichzelf af en toe zo voor de gek houden.

„Wat ook meespeelt is dat Becky geen keiharde materialist is, ze is een heel warm, liefdevol, charmant en komisch iemand. En ze is vindingrijk. Ze mag dan wel in de problemen komen, bij de pakken neerzitten doet ze niet. Ze vindt altijd wel weer een geheel eigen, creatieve oplossing, en dat spreekt veel lezeressen denk ik ook erg aan.”

Onder uw eigen naam Madeleine Wickham schreef u een zevental, grotendeels goed ontvangen, serieuze romans. Voelt u de behoefte om dat weer op te pikken?

„Voorlopig niet, nee. Ik heb momenteel simpelweg teveel plezier in het schrijven van komedie en het exploreren van dat genre. Misschien vind ik het op een gegeven moment wel weer interessant om wat serieuzers te gaan doen. Maar zo ver denk ik niet vooruit. De komende paar jaar ben ik in elk geval nog wel Sophie Kinsella-boeken aan het schrijven – ik heb genoeg stof voor nog tenminste één of twee Shopaholic-delen. En daarna zien we wel verder. ”

Uw boeken lezen als films. En er zijn vergevorderde plannen om er drie te verfilmen: Shopaholic, Undomestic Godess en Can you keep a secret, die laatste naar verluidt met Kate Hudson in de hoofdrol. Schrijft u met een verfilming in het achterhoofd?

„Niet bewust, maar ik ben natuurlijk wel opgegroeid met, en gevoed door, romantische films en televisieseries. De films van Richard Curtis (onder meer Notting Hill, red.) vind ik zeer inspirerend, evenals een film als Pretty Woman bijvoorbeeld, die heb ik laatst weer gezien en hij werkt nog altijd. Daarnaast schrijf ik wel heel visueel; ik zie zelf bepaalde passages als scènes.

En ik hou ontzettend van het schrijven van dialogen. Dus dat mijn boeken nu verfilmd worden is eigenlijk wel logisch.”

Dat wordt weer zwijmelen. Hebben vooral vrouwen die neiging tot escapisme?

„Volgens mij niet. Alleen de vorm verschilt.

Mannen zoeken het meer in sport, of in het sleutelen aan hun auto, vrouwen laten zich weer graag meeslepen door sprookjes, door romantiek.

„Overigens is winkelen en nieuwe kleding kopen natuurlijk ook de ultieme vorm van ontspanning: even ontsnappen aan de dagelijkse sleur, je lekker laten vertroetelen en tijdelijk transformeren, voor even een filmster zijn, of een prinses. Dat wil toch iedereen?”