Mevrouw Baldew wijkt voor Hermitage

Het zeventiende-eeuwse Amstelhof wordt verbouwd tot de Hermitage Amsterdam. Straks hangen er pronkstukken van de Russische tsarenfamilie.

Onderhemden moesten naast onderbroeken moesten naast sokken. Pyjama’s naast panty’s naast hemdjes. Zo staat het op de geponste plakletters in de twee versleten hangkastjes die de oude mevrouw Baldew rijk was. Een minuscule ruimte had ze voor alle onderdelen. Maar nu zijn de kastjes leeg. De gemeenschappelijke kleedkamer ruikt naar maagzuur. Mevrouw Baldew is weg. Alleen de naam op de klerenkastjes herinnert nog aan haar aanwezigheid.

Komende anderhalf jaar zal het uit 1683 daterende, classicistische Amstelhof, prachtig gelegen aan de Amstel in Amsterdam, een ingrijpende verandering ondergaan. Alle bewoners van het verzorgingstehuis zijn inmiddels verhuisd. In twintig maanden zal het gebouw van binnen zo goed als volledig worden gestript. Daarmee komt een eind aan 325 jaar ouderenzorg. Plafonds verdwijnen, volgekladde muren worden rigoureus doorgebroken, trappenhuizen, gemeenschappelijke toiletten en doucheruimtes worden gesloopt.

Alleen de statige kerkzaal – het verzorgingstehuis is eigendom geweest van de diaconie van de Nederlands Hervormde Gemeente – en de regenten- en regentessenkamer zullen hun oude vorm behouden. Voor een bedrag van ruim 39 miljoen euro zal in het gebouw het nieuwe satellietmuseum van de Russische Hermitage verrijzen. De opening staat gepland voor voorjaar 2009. Dit weekeinde is er mogelijkheid om een blik te werpen op wat het Amstelhof was en om een glimp op te vangen van de toekomst.

Loop door de lange gangen met de gebutste donkerbruine leuningen, de kamertjes met de verlaagde systeemplafonds, en je begrijpt wat architect Hans van Heeswijk wil: de zon binnenlaten, weg met die muffe ziekenhuissfeer, die te warm gestookte lucht voor breekbare oude mensjes.

Om dat te bewerkstelligen verandert de oostvleugel, aan de achterzijde van het gebouw, in een hoge entreefoyer met een vide, waar een café, een restaurant en een auditorium komen. In de noord- en de zuidvleugel (richting Nieuwe Herengracht en Nieuwe Keizersgracht) komen twee grote tentoonstellingszalen en een onderzoekscentrum.

Het oude Hermitage-gebouw, gelegen aan de Nieuwe Herengracht, wordt verbouwd tot kindermuseum. De Ossenpoort aan de Amstel verandert in een tweede ingang. Alleen de pronkzalen aan de westelijke Amstelzijde blijven in oude staat. Waar straks de balkostuums, juwelen en andere pronkstukken van de Russische tsarenfamilie schitteren, werden in de zeventiende eeuw hardnekkig weglopende vrouwen bestraft met een blok aan het been en moesten drinkeboeren met brandewijnflesjes omhangen aan de schandtafel.

Op een documentaire in een van de kamers op de bel-etage legt binnenhuisarchitecte Evelyne Merkx (samen met Patrice Girod is zij verantwoordelijk voor onder andere de herinrichting van het Rijksmuseum, de Nieuwe Kerk en de Trêveszaal op het Binnenhof) uit wat zij verstaat onder „een strak en sober interieur met gouden eieren”. In de publieksruimtes waar het niet in de eerste plaats om kunst draait komen uitbundige banken van soms wel twintig meter lang en hippe counters met barkrukken.

Ook de binnentuin van het carrévormige gebouw verandert de komende maanden. Eigenlijk kun je je alleen van dat ontwerp afvragen waar de verbetering ligt.

Landschapsarchitect Michael van Gessel wil de tuin, met bloeiende lindebomen, een kruidentuin en een prachtige gouden regen, veranderen in een abstract schilderij. Alleen drie monumentale kastanjebomen aan de oostkant mogen blijven. De rest, die volgens Van Gessel ‘vloekt’ met de kastanjes, wordt gekapt. Een vierkant symmetrisch grasveld is Van Gessels doel, met aan de westzijde drie nieuw te planten kastanjes. Soberheid moet heersen, meent Van Gessel, want alleen dat is in de geest van het oude gebouw. Maar je kunt het ook anders zeggen: waarom mag een museumtuin niet even veelvormig en weelderig zijn als de kunst die straks binnen te zien is?

Open Dagen Amstelhof, Amstel 51, Amsterdam. T/m 13 mei, 11-17u. Ieder uur zijn er optredens en worden er rondleidingen verzorgd.