Japan

De recensie van De Groot`s dissertatie `The Study of the Dutch Language in Japan` (Christchurch 2005) doet de dissertatie geen recht (`Ten onder aan gildebureaucratie en suffe fouten`, Wetenschapspagina NRC, 3 mei). De recensent benadrukt dat de tolken onbekwaam waren, het lesmateriaal verouderd, en dat, toen er eindelijk een paar Japanners wat Nederlands hadden geleerd, hun kennis binnen de kortste keren irrelevant bleek te zijn. Wat de recensent vergeet is dat, ondanks alle klachten over de tolken, hun gemiddelde niveau goed genoeg was om de handel van de VOC en later die van de NHM doorgang te laten vinden. Er werd gecommuniceerd, en de communicatie vond plaats in het Nederlands. Ongetwijfeld zitten er fouten in Sugita Genpaku`s vertaling van het anatomische handboek, maar welke vertaling is perfect? Sugita`s jammerklachten over de moeilijkheid van het Nederlands waren historisch van belang, omdat zij een ontwikkeling in gang zetten die er toe leidde dat in 1811 door de overheid een bureau werd ingesteld waar men systematisch Nederlandse boeken verzamelde, las en vertaalde, en waar nieuwe vertalers werden opgeleid. Kijken we naar de intellectuelen die na de gedwongen opening van Japan in 1854 de belangrijke bureaucratische posities innamen, dan blijken zij merendeels afkomstig te zijn van dit bureau. Inderdaad, zij hebben naderhand nog Frans, Duits of Engels moeten leren, daar waren zij niet allemaal even blij mee, maar die tweede Europese taal ging hun des te gemakkelijker af, omdat zij eerst Nederlands hadden geleerd.

De Nederlandse Studiën in Japan zijn een Japans initiatief geweest, dat voortkwam uit intellectuele nieuwsgierigheid en uit een bereidheid om te leren van een andere cultuur. De moeite die men heeft moeten doen om zich met de taal en het referentiekader van die andere cultuur vertrouwd te maken, is aanzienlijk geweest. Het resultaat was echter, dat Japan, toen het zich moest aanpassen aan de Europese normen en waarden, dat redelijk snel en efficiënt heeft kunnen doen. De studie van de Nederlandse taal in Japan verdient beter dan een badinerende recensie.