Sta op, overtuig je volk, liberale Turk!

Uitgekiend hebben Turkse islamisten de macht gepakt.

Aan de seculieren de taak net zo pienter te worden.

Seculiere, liberale Turken zijn ruw wakker geschud uit een jarenlange sluimering. Het erfgoed van Kemal Atatürk dreigt te worden vernietigd door Turkse landgenoten die uit zijn op een islamitische staat.

Sinds Atatürk is Turkije altijd verdeeld geweest in twee groepen: de ene wil de staat leiden op islamitische grondslag, de andere wil het publieke domein vrijhouden van Allahs wil.

De voorvechters van een plaats voor de islam in het landsbestuur, zoals premier Recep Tayyip Erdogan en minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül, hebben opmerkelijk veel succes geboekt. Zij hebben gebruik gemaakt van het feit dat er een zeer krachtige strategie bestaat om met democratische middelen de democratie te ondergraven. Drie pijlers van die strategie verdienen nadere aandacht.

1 De Dawa, een tactiek die teruggaat op Mohammed, de grondlegger van de islam. Dawa houdt in dat de islam permanent en vol overtuiging wordt gepredikt. Elke bekeerling is verplicht de islam uit te dragen. Zo ontstaat een volksbeweging.

De seculieren in Turkije hebben die pijler onderschat, en dus verzuimd te dingen naar het hoofd en hart van de kiezers. Volgens peilingen zou nog altijd 70 procent van de kiezers Gül tot president kunnen kiezen als Erdogan erin zou slagen de Grondwet zo te veranderen dat de president rechtstreeks kan worden gekozen.

2 Economische vooruitgang. Het valt niet te ontkennen dat toen de seculiere partijen aan de macht waren, de Turkse economie een puinhoop was. Sinds de ambtsaanvaarding van Erdogan is de inflatie gedaald en zijn de buitenlandse investeringen gestegen.

3 De derde pijler houdt in dat men in een democratie twee soorten instellingen in zijn macht brengt: die voor de vorming van de burgerij (onderwijs en media) en die voor de rechtshandhaving (politie, justitie en de geheime dienst).

De recente beslissing van het Constitutionele Hof om de voordracht van Gül voor het presidentschap ongeldig te verklaren, nadat de strijdkrachten hadden gewaarschuwd dat zij de hoeder van het secularisme zijn, is voor de islamisten slechts een tijdelijke tegenslag. Erdogan en Gül hebben nog een truc voorhanden. Zij kunnen hun doel bereiken door te blijven streven naar EU-lidmaatschap. Goedwillende maar naïeve Europese leiders hebben zich door de heersende islamisten laten verleiden tot de uitspraak dat het Turkse leger onder civiel zeggenschap zou moeten worden geplaatst, net als de legers van de EU-lidstaten.

Achteraf hebben de Turkse seculiere liberalen het allemaal aan zichzelf te wijten. Zij hebben de macht van Dawa onderschat, zij zijn er niet in geslaagd de economie te laten groeien, en zij hebben niet beseft dat er EU-leden zijn gemanipuleerd.

Een belangrijk aspect van het liberalisme is echter dat je van je fouten kunt leren. De Turkse seculiere liberalen moeten hun eigen volksbeweging opzetten, die de boodschap van de vrijheid van het individu uitdraagt. Zij moeten de Turkse kiezers weer zover zien te krijgen dat zij de economie van het land aan hen toevertrouwen, en zij moeten de onderwijs-, informatie-, politie- en justitiële instellingen heroveren.

Zij moeten ook zorgen dat de EU-leiders begrijpen en respecteren dat het leger en het Constitutionele Hof niet alleen het land en de Grondwet verdedigen, maar ook, misschien belangrijker, ontworpen zijn om de Turkse democratie te beschermen tegen de islam.

Het gaat hier om een vorm van secularisme dat opkomt voor de vrijheid en de rechten van het individu, niet het ultranationalistische soort dat een milieu creëert waarin Adolf Hitlers Mein Kampf een bestseller is, waarin de Armeense genocide wordt ontkend en minderheden worden vervolgd. Door zo’n nationalist is de Armeense redacteur Hrant Dink vermoord.

Deze combinatie van kwaadaardig nationalisme en roofzuchtige islam in Turkije maakt dat de Turkse seculiere liberalen voor een grotere opgave staan dan alle andere liberale bewegingen van dit moment.

Ayaan Hirsi Ali, van 2003 tot en met 2006 VVD-Kamerlid, werkt voor de conservatieve denktank American Enterprise Institute (AEI) – © Los Angeles Times.