‘Ik plaag mijn lezers graag’

Anne-Laure Bondoux wil jongeren laten zien dat ze zich nergens bij neer moeten leggen. ‘Zelf ga ik altijd schrijven als ik verdrietig ben.’

Anne-Laure Bondoux (1971) wist als 15-jarige precies wat ze later wilde worden: een schrijvende bohémienne. Ze zou gaan reizen en er veel minnaars op na houden. De exotische bestemmingen had ze al talloze keren bezocht op de landkaarten die ze verzamelde. Hun namen kende ze uit haar hoofd.

„Maar mijn leven nam een totaal andere wending”, zegt Bondoux twintig jaar later opvallend laconiek. „Op mijn twintigste werd ik moeder, zat ik aan huis gekluisterd terwijl de ene na de andere vriendin naar het buitenland vertrok. Ter compensatie ben ik gaan reizen in mijn hoofd door boeken te gaan schrijven.”

Dat bleek een vruchtbare reis. Bondoux is een van de belangrijkste Franse jeugdboekenschrijvers van dit moment. Haar boeken worden vooral gelezen door adolescenten, maar spreken ook veel volwassenen aan. Zo hebben Franse bibliotheken vaak twee exemplaren van de jeugdroman Les larmes de l’assasin: één voor de jongerenafdeling en één voor volwassenen. De tranen van de moordenaar verscheen in 2003 in Frankrijk en betekende Bondoux’ definitieve doorbraak. Het boek werd overladen met prijzen en over de hele wereld vertaald.

In het oeuvre van Bondoux worden mensen geschetst als complexe en veranderlijke wezens die zichzelf en anderen vaak verrassen. Kenmerkend is de passage uit De tranen van de moordenaar, een boek dat draait om de woesteling Angel die de ouders van het jongetje Paolo vermoordt: ‘Deze man, deze bruut, dit onbehouwen, zwijgzame type, huilde! Zo vreemd zat de wereld dus in elkaar, dat je zoiets kon meemaken?’

De verschijning in Nederland van haar boek De prinses en de zeekapitein is de aanleiding voor een gesprek. We hebben afgesproken in het honderd jaar oude café Charbon in het elfde arrondissement van Parijs. Bondoux is aanvankelijk nergens te bekennen; haar gezicht blijkt verstopt achter een boek. Als het boek zakt, vallen vooral de bijna doorzichtige groene ogen op in haar vriendelijke, meisjesachtige gezicht. Bondoux: ,,Ik kom uit een echte lezersfamilie.”

De prinses en de zeekapitein beschouwt Bondoux als een catalogus van de boeken die haar als kind hebben gevormd. Boeken als Kuifje, Moby-Dick en de Odyssee heeft ze allemaal verwerkt in een avonturenboek dat zij als kind graag zelf had gelezen: „Lekker dik, zodat je heel lang in hetzelfde universum kunt blijven.” Maar met het verhaal over prinses Malva die op de vlucht slaat om aan uithuwelijking te ontkomen, wil Bondoux meer dan amuseren. „Ik plaag mijn lezers graag. Ik probeer ze een onbehaaglijk gevoel te bezorgen in de hoop dat ze gaan nadenken”, zegt Bondoux grijnzend.

Op welke manier plaagt u de lezer in ‘De prinses en de kapitein’?

,,Door onromantisch te eindigen: Orfeus, Malva’s eerste geliefde, sterft. Niet heldhaftig, maar door een banale niesaanval. Zijn dood symboliseert de onvermijdelijke dood van de eerste liefde. Malva is hier net zo verdrietig over als alle andere adolescenten, maar ze zet haar verdriet al gauw om in creativiteit. Ze gaat een boek schrijven over haar avonturen. De boodschap is: blijf niet eindeloos hangen in je verdriet, ga verder met je leven en maak ruimte voor nieuwe liefdes.”

De prinses en de zeekapitein is een boek over verandering en vrijheid. De hoofdpersoon, prinses Malva, 15 jaar oud uitgehuwelijkt aan de prins van Andemark, is dus veroordeeld tot een fantasieloos leven aan het hof. Zij besluit te vluchten. En op die lange reis brengt de prinses grote offers.

De beproevingen zijn zó zwaar. Had Malva niet beter thuis kunnen blijven?

„Absoluut niet. De ellende die Malva onderweg meemaakt is de prijs van de vrijheid. Vrijheid is nooit comfortabel, maar wel van essentieel belang om jezelf te kunnen zijn. We leven in een wereld waarin iedereen voortdurend bang is.”

In ‘De prinses en de zeekapitein’ blijkt datgene wat de hoofdpersonen heel graag willen vaak destructief te zijn. De personages die dit niet op tijd beseffen, zoals de scheepskok Vinopico, zijn gedoemd te sterven. Is dit toeval?

„Nee. Verlangen kan heel destructief zijn als je de werkelijkheid uit het oog verliest. Mensen denken vaak: als ik dit of dat zou hebben, dan was ik vast gelukkig. Maar dat is meestal een vergissing. In die zin is de reis van Malva natuurlijk vooral een innerlijke reis. Het is haar diepste wens om in het land Eldoria te wonen dat voor haar het Paradijs belichaamt, maar eenmaal daar wil ze toch liever terug naar haar geliefde Orfeus. Ze is in staat om te zeggen: ik heb me vergist. Daardoor overleeft ze.”

De tranen van de moordenaar, de roman waarmee Bondoux doorbrak, gaat onder meer over het belang van taal. Bondoux hecht zoveel aan een goede taalverwerving dat zij tijdens haar studie Franse literatuur zogeheten ateliers d’écriture oprichtte voor kinderen met een taalachterstand, vooral kinderen van immigranten. „In Frankrijk maken heel veel kinderen spelfouten terwijl je daar in de Franse maatschappij keihard op wordt afgerekend. Vier jaar lang maakten we jeugdtheatervoorstellingen waarvoor kinderen hun eigen dialogen schreven, om de macht en het plezier van taal te leren kennen.

„Ik ben ervan overtuigd dat mensen zonder goede taalverwerving agressief kunnen worden. Ze missen dan het gereedschap om de wereld te begrijpen en daarom worden ze angstig. Niet voor niets zegt het jongetje Paolo in De tranen van de moordenaar dat hij is geboren op de dag dat zijn ouders werden vermoord. Voor de komst van Angel bestond hij niet werkelijk doordat zijn ouders hem de twee belangrijkste dingen in het leven onthielden: taal en liefde. Hij mist ook herinneringen aan zijn ouders want herinneringen komen met de taal.”

Er komt vrij veel geweld voor in uw boeken, zoals de opvallend gedetailleerd beschreven martelingen in ‘De prinses en de zeekapitein’. Waarom?

„Het leven doet ons vaak geweld aan. Niet het geweld zelf interesseert me, maar de vraag hoe mensen die afschuwelijke dingen meemaken toch in staat zijn om te overleven. Waar halen ze de kracht vandaan? Zelf ga ik altijd schrijven als ik verdrietig ben. Ik til mijn verdriet op, zet het voor me neer en ga het bestuderen alsof het een vreemd insect is. Door die afstand maakt mijn verdriet me minder bang.”

Gaat dat geweld samen met jonge lezers?

„De tranen van de moordenaar vind ik juist een heel geschikt boek voor adolescenten. Angel is een lomperik die een geweten krijgt. Ook adolescenten zijn in zekere zin bezig geboren te worden, doordat ze zich bewuster worden van zichzelf en van de wereld. De moord die erin plaats heeft wordt alleen even in het begin genoemd. Jongeren verwijten me juist vaak dat ik niet wat méér details geef, dat er niet eens bloed vloeit. Wat hen wel choqueert is dat Angel ter dood wordt veroordeeld. Ze vinden dat hij een beter mens is geworden en daarom vergiffenis verdient in plaats van wraak.

U schrijft veel verschillende genres. 'De tranen van de moordenaar' is een sobere psychologische roman, terwijl ‘De prinses en de zeekapitein’ een barok avonturenboek is. Is elk boek voor u een ‘exercise de style’?

Resoluut: „Nee, een exercise de liberté. Als je in Frankrijk twee keer een sciencefictionboek hebt geschreven, draag je voor altijd het stempel ‘sciencefiction- schrijver’. Kom je met iets heel anders, dan zeggen ze dat je boek niet geloofwaardig is. Ik maak mijn werkterrein bewust zo groot mogelijk in de hoop dat niemand mij een etiket kan opplakken.”

Anne-Laure Bondoux : De Prinses en de zeekapitein. Uit het Frans vertaald door E. Foeken. Van Goor, 447 blz. €19,95.Anne-Laure Bondoux: De tranen van de moordenaar. Vertaald door Piet Meeuse. Van Goor, 158 blz. €12,50Anne-Laure Bondoux: Zo gaan die dingen. Vertaald door Ellen Brandt. Gottmer, 192 blz. €12,95

Rectificatie / Gerectificeerd

Bij het interview met Anne-Laure Bondoux (Boeken, 11.05.07) stond de uitgever van haar boek De tranen van de moordenaar verkeerd vermeld. Het boek verscheen bij Gottmer.