Een kroonluchter met tulpen en hyacinten

Kroonluchter van Cerith Wyn Evans Cerith Wyn Evans Uithof, Utrecht. NL Linders, Jannes

Een gigantische glazen kroonluchter glinstert je tegemoet uit de nieuwbouw van het Universitair Medisch Centrum in Utrecht, het A.A. Hijmans van den Bergh gebouw. De lampen lichten op en doven langzaam weer uit in wisselend tempo. Het krullerige object steekt af tegen de hypermoderne architectuur van Erick van Egeraat. Studenten lopen rond of zitten aan tafeltjes onder de luchter. In het gebouw worden colleges gegeven, er is een bibliotheek en er zijn studieruimtes.

Vanaf een theatrale rode trap die naar de eerste verdieping leidt, heb je een mooi uitzicht op de kroonluchter, een werk van de Engelse kunstenaar Cerith Wyn Evans (1958). Het Venetiaanse glas is barok, luisterrijk, vol matglazen bloemen. Er zitten hyacinten tussen en tulpen in de meest felle kleuren. Deze kroonluchter, een replica van een achttiende-eeuws exemplaar uit het Palazzo Ca’ Rezzonico in Venetië, zie je wel vaker in installaties van Wyn Evans. En altijd knippert het licht, meestal in morsecode. Maar in Utrecht vlamt het op en dooft het uit, zonder dat geheime boodschappen worden doorgeseind. Het kunstwerk bestaat ook nog uit een geluidsinstallatie op de derde verdieping. Een klein speakertje braakt bizarre aanzwellende piep- en ruisklanken uit. En elders staat in neon op een gevel te lezen: ‘In which something happens all over again for the very first time’. Raadselachtig, onpeilbaar, net alsof je een stukje van een sprookje te pakken hebt gekregen, maar het begin en het eind zelf moet verzinnen.

Wyn Evans heeft een fascinatie voor het verleden, vooral voor zaken die bijna onmerkbaar verdwenen zijn, zoals de morsecode. Onlangs riep hij in een installatie de sfeer op van het oude huis van een overleden architect. Dit was zijn deelname aan de kunstprijs The Vincent in het Stedelijk Museum Amsterdam. Wyn Evans’ werk is rijk aan associaties, maar moeilijk te doorgronden. Hij bedrijft intellectueel conceptualisme, met een fascinatie voor tekst en filmbeeld. De verwijzingen, zonder uitleg, naar het verleden en naar kunstenaars die hij waardeert, zeggen het grote publiek niets. Hoe functioneert dit soort conceptuele kunst die normaal in witte museumzalen wordt getoond in de openbare ruimte?

De keuze voor Wyn Evans werd vooral ingegeven door het feit dat de architect bij zijn luxueuze ontwerp ook luxueuze kunst wilde. Arnoud Holleman, kunstenaar en lid van de adviescommissie, zegt: „Het werk van Wyn Evans heeft zo’n luxe uitstraling. Daardoor past die kroonluchter bij het gebouw. Stel je voor dat je hem weer zou weghalen, dan ziet die hele ruimte er totaal anders uit.” Aryan Sikkema, die als voormalig directeur huisvesting eveneens nauw betrokken was bij de keuze voor Wyn Evans, vindt dat het werk op een fantastische manier aansluit bij wat zich afspeelt in het gebouw: „De studenten die hier leren en nadenken, zijn de toekomst. De tekst van Wyn Evans zegt volgens mij iets over de leerstof, die voor hen altijd nieuw zal zijn.” Het kunstwerk van Wyn Evans daagt de studenten uit en stimuleert ze, net als de studie zelf, vindt Sikkema.

Het kunstwerk in Utrecht is een voortzetting van Wyn Evans’ museale presentaties. Meestal zijn werken in de openbare ruimte speciaal voor de locatie ontworpen en ontlenen ze ook hun betekenis aan die locatie. Het Utrechtse universiteitsgebouw kan misschien niet meer zonder de kroonluchter – het restaurant heet niet zomaar ‘De Kroonluchter’ – maar de kroonluchter kan best zonder het gebouw. Maar omdat Wyn Evans’ werk ruimte laat aan verschillende interpretaties en ook nog aantrekkelijk oogt, ontstaat een mooi, gelijkwaardig samenspel tussen plaats en kunstwerk.

Cerith Wyn Evans, Restaurant De Kroonluchter, begane grond, A.A. Hijmans van den Berghgebouw, Universiteitsweg 98 in Utrecht.