Een eiland vol nieuwe geordende natuur

Het eiland Tiengemeten is sinds gisteren officieel niet langer van de boeren, maar van de natuur.

Twee jaar is er gewerkt om van het eiland Tiengemeten in het Haringvliet een natuureiland te maken. Nu is het klaar.

Elf kilometer weg is vervangen door kreken. Er zijn dijken aangelegd rondom historische boerderijen en woningen, zodat een groot deel van het eiland af en toe onder water kan lopen als straks, half juli, een buitendijk aan de zuidkant van het eiland wordt doorgestoken. Loodsen zijn gesloopt. Enkele gebouwen worden expres verwaarloosd zodat ze als ruïne uilen en vleermuizen aantrekken. Andere boerderijen zijn van een nieuw rieten dak voorzien, en worden verbouwd tot vakantiewoningen. Er komt een zorgboerderij en een retraitecentrum. Een camping en een streekmuseum. Er worden ongeveer vijftigduizend bezoekers per jaar verwacht.

Het werk zit erop. De draglines zijn vertrokken. De werkzaamheden hebben ongeveer 7,5 miljoen euro gekost, vertelt projectleider Kees van der Vaart van de Dienst Landelijk Gebied van het ministerie van LNV, de dienst die hier heeft samengewerkt met de provincie Zuid-Holland, Rijkswaterstaat, de aannemer en Vereniging Natuurmonumenten, die het nu gaat beheren. Het eiland werd in 1996 voor dertig miljoen gulden gekocht. Gisteren heeft minister Gerda Verburg (CDA, Natuur) het tweeduizend voetbalvelden grote eiland ‘teruggeven’ aan de natuur.

De boeren zijn vertrokken. „Er is zorgvuldig en ruimhartig omgesprongen met hun belangen”, zegt de Zuid-Hollandse gedeputeerde Joop Evertse. „Ook al kan al het geld van de wereld hun eilandgevoel niet teruggeven.” De boeren zijn verhuisd, ze hebben elders hun bedrijf voortgezet. „Ze hebben afstand gedaan van hun persoonlijke leven om natuur mogelijk te maken. Dat is niet kinderachtig”, zegt minister Verburg.

Het eiland kan nu in bezit worden genomen door vogelsoorten als tureluur en kluut, door water uit het Hollands Diep, door Schotse hooglanders. En door de recreanten, die op slechts twintig kilometer afstand van het jachtige leven in Rotterdam kunnen dwalen in de ruigte. „Voor miljoenen mensen is Tiengemeten het mooiste stukje van hun achtertuin”, zegt minister Verburg. Overigens kost het ruim twee uur en vier keer overstappen om er vanuit Rotterdam met het openbaar vervoer te komen. „Natuur is belangrijk voor de overvolle Randstad. Groen is goed voor onze gezondheid. We worden er gelukkiger van. En Nederland wordt er als geheel mooier van, zodat het goed is voor onze concurrentiepositie en we er dus ook rijker van worden.” Verburg heeft als „wens” dat op het eiland veel kinderen komen. Misschien, houdt ze Natuurmonumenten voor, kunnen jongeren die een maatschappelijke stage moeten vervullen hier als vrijwilliger bij het natuurbeheer worden ingezet.

Tiengemeten, hoe natuurlijk ook, is ruimtelijk geordend. In het oosten wordt de landbouwkundige cultuurhistorie gevierd, met oude teelten en bijbehorende akkerkruiden. Het midden komt door de aanleg van een lichte glooiing in een kom te liggen die wordt gevoed door regenwater en ’s winters erg nat zal zijn, en ’s zomers droog. Hier moeten de elders zo bedreigde weidevogels zich thuis voelen. De rest komt onder invloed van het getij, dat gemiddeld dertig centimeter is maar soms ook anderhalve meter kan bedragen, vertelt boswachter Henk Maijer van Natuurmonumenten.

Hoe bijzonder is het natuureiland internationaal gezien? „Heel bijzonder”, zegt projectleider Kees van der Vaart. „Veel landen hebben natuurgebieden. Maar dat je een eiland speciaal voor de natuur inricht, dat vindt men zeer speciaal, dat is uniek in de wereld.”