Deur openzetten zal niet helpen

Personeelstekort lijkt op komst, nu Nederland vergrijst.

Immigratie is niet de oplossing, want werkgevers hebben legio andere mogelijkheden.

Snijdt Nederland zich in de vingers door het immigranten moeilijker te maken binnen te komen? Werkgevers hebben immers steeds meer lege plekken te vullen. De komende jaren gaan meer oudere werknemers met pensioen dan ooit tevoren – en daar komen weinig jongeren voor in de plaats.

Immigratie, schreef het onderzoeksinstituut SEO van de Universiteit van Amsterdam onlangs, is „absoluut nodig” wegens een „tekort van een kwart miljoen werknemers in 2050”. Gerd Leers, burgemeester van Maastricht en criticus van het strenge immigratiebeleid, pleitte vorig jaar al voor het „wagenwijd openzetten van de deur”. Want: „We hebben creatieve, hardwerkende migranten dringend nodig, anders roepen we grote problemen over ons af.” Is dat zo? Zes vragen over zin en onzin van immigratie.

1Komen er nog immigranten Nederland binnen?

Jazeker. Het aantal immigranten varieert van jaar tot jaar, maar trendmatig neemt de immigratie vanaf de jaren ’50 van de vorige eeuw toe. Vorig jaar kwamen in totaal 101.489 immigranten naar Nederland. Sinds de jaren ’50 zijn 5 miljoen immigranten Nederland binnengekomen (van wie de helft inmiddels weer is vertrokken).

Het strengere toelatingsbeleid is dus niet terug te zien in de stroom immigranten. Het aantal asielzoekers is wel gedaald. Met het nu verplichte inburgeringsexamen voor mensen van buiten Europa is het moeilijker geworden om binnen te komen, maar dit remt de immigratie nauwelijks.

2Is die instroom van immigranten groot genoeg om de problemen op de arbeidsmarkt op te lossen?

Nee. Van de immigranten die in 2003 binnenkwamen (de meest recente groep waarvoor gedetailleerde gegevens bekend zijn), werkt maar één op de drie. Ruim de helft – vrouwen, kinderen, studenten, asielzoekers – is niet actief op de arbeidsmarkt. En dan ontvangt nog een aantal een uitkering. Veel immigranten komen hier niet naar toe om te werken, maar om te trouwen. Of ze komen mee als partner of kind.

3Jonge immigranten groeien op. Dat is toch ook een groot arbeidspotentieel?

Zeker. Maar het aantal immigranten kan de vergrijzing niet bijbenen. In 2050 zijn er 1,6 miljoen meer 65-plussers dan nu. Om het aandeel ‘jonger dan 65 jaar’ in de bevolking (nu 85 procent) in de tussentijd niet te doen slinken, zouden 11 miljoen jonge mensen extra nodig zijn. „Dat geeft aan hoe krankzinnig de gedachte is dat immigratie de vergrijzing kan oplossen”, zegt Harry van Dalen, econoom bij het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut.

En immigranten vergrijzen ook. Overal krijgen vrouwen minder kinderen en leven mensen langer, de twee oorzaken van de vergrijzing. De meeste landen vergrijzen zelfs sterker dan Nederland. En economische grootmacht China is dankzij de eenkindpolitiek bezig een van de meest vergrijsde landen ter wereld te worden. Afrika beneden de Sahara is de enige uitzondering. Maar „gezien het lage ontwikkelingsniveau biedt grootschalige migratie uit Afrika geen soelaas”, schrijft de Sociaal-Economische Raad.

4Is het dan geen idee om tijdelijke immigranten binnen te halen? Bijvoorbeeld goed opgeleide technici uit India en China?

Tijdelijke immigranten zijn niet zomaar overal in te zetten. Neem de verpleging en de verzorging. Door de groeiende groep bejaarden is de behoefte aan extra personeel enorm. Toch is het enthousiasme over immigranten daar laag, staat in een recent rapport van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Taalproblemen zijn het struikelpunt.

Of neem de metaal en de elektrotechniek: nergens wordt meer buitenlands personeel geworven – en hebben werkgevers meer last van krapte op de arbeidsmarkt. Toch denkt maar één op de vijf van deze werkgevers dat het werven van buitenlands personeel de komende jaren belangrijker zal worden, blijkt uit de OSA-werkgeversenquête van de Universiteit van Tilburg.

5Iedereen heeft het over groeiende personeelstekorten. Zijn die werkelijk zonder immigranten op te lossen?

Het hele idee dat er een tekort aan werknemers is, en dat immigranten dat moeten oplossen, is een misvatting, zegt Frank Cörvers, econoom bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt van de Universiteit Maastricht: „Het is veel te statisch gedacht. Een tekort is geen onveranderlijk gegeven.”

Bij een personeelstekort in een bepaalde bedrijfstak, gaat daar het loon omhoog. Dat maakt het voor werknemers interessanter om er te werken. Soms ook is het inzetten van machines de oplossing. Cörvers: „Er is geen wet die stelt: zoveel moet worden gemaakt met zoveel personeel. Er werken nu toch ook veel minder mensen in de landbouw dan vroeger.”

En Nederland is geen eiland. In feite is er een wereldwijde arbeidsmarkt, van drie miljard werknemers. Cörvers: „Chinezen maken ons speelgoed, daar hoeven ze niet voor naar Nederland te komen.” Ook kunnen bedrijven een deel van de productie naar het buitenland verplaatsen. Omgekeerd investeren buitenlandse bedrijven weer in bedrijvigheid in ons land. „Arbeidsmarkt, buitenlandse investeringen en automatisering veranderen voortdurend. Praten over een arbeidsmarkttekort in 2050 is daarom absurd.”

6Is immigratie dan juist slecht voor de Nederlandse economie?

Dat niet. Maar dat het dé oplossing isvoor de spanningen op de arbeidsmarkt en de vergrijzing, is een misvatting die steeds weer opduikt. Demografisch econoom Van Dalen pleit voor meer aandacht voor emigratie. De emigratie overtreft de immigratie al sinds 2003. Hoogopgeleiden vertrekken, laagopgeleiden komen binnen. „Steeds meer jonge, hoogopgeleide mensen voelen zich in Nederland niet meer thuis. Daar zit het probleem.”