Beelden uit de oorlog

Mijn grootmoeder Van Aken verstrakte altijd wanneer ik haar naar de oorlog vroeg. Als jongetje was het bombardement op Rotterdam iets wat mij enorm opwond. Een hele stad in brand, alles in één klap verdwenen. Mijn grootouders woonden in het centrum van Rotterdam, in de Goudsestraat, nabij de Jonker Fransstraat. Ze hielden rekening met een Duitse aanval en hadden al een vluchtkoffer met waardevolle zaken klaarstaan.

Op 14 mei 1940 was het zover. Het centrum van de stad en de havens werden door de Duitsers geheel platgebombardeerd. Grootvader Van Aken was niet thuis en grootmoeder werd gewaarschuwd direct het pand te verlaten. Ze stond in de keuken en vergat in haar paniek de vluchtkoffer. Pas nadat ze enkele straten verder was, kwam ze tot de ontdekking dat ze al die tijd met een theedoek in haar hand rondholde. Altijd wanneer ik nu beelden zie van zinloze bombardementen op steden, zoek ik naar rennende grootmoeders met in hun hand een theedoek. De woede en wanhoop tekent zich zo duidelijk af op de gezichten van de mensen die door het beeld hollen.

Tijdens de oorlog was mijn vader, Pieter Mentzel, hervormd predikant in het Noord-Hollandse Hoogkarspel. De buurman, hoofd van de lagere school, was een fervent NSB’er en hij had veel invloed. Toch slaagden mijn ouders erin onderduikers in de pastorie te verbergen. Mijn oudere broer Paul werd in 1942 in Hoorn geboren en de dokter die de bevalling deed, was Samuel Wytema uit Westwoud, zoon van een Rotterdamse burgemeester.

Op een nacht werd er bij Wytema aangebeld en gevraagd of de dokter naar buiten kon komen, want er was een gewonde. Toen Wytema de deur opendeed, werd hij recht in zijn hart geschoten. Het bleek een represaille voor de moord op een SD’er door het verzet. De Duitsers vermoordden in zo’n geval bij voorkeur vooraanstaande mannen. Toen ik in 1945 ter wereld kwam, noemden mijn ouders mij Vincent Samuel Mentzel. Mijn jongere broer Maarten Abraham werd in 1948 geboren en vernoemd naar een van de onderduikers uit die tijd, Ab Herzberg.

Vincent Mentzel

Uit ‘Op het netvlies getekend’, een fotoboekje uit 1990 waarin 42 bekende Nederlanders hun meest aangrijpende oorlogsfoto beschrijven.