Hoge woord is eruit: Blair vertrekt eind juni

Tony Blair treedt op 27 juni af als premier van het Verenigd Koninkrijk. Vanochtend maakte hij zijn besluit bekend. De laatste akte van ‘Tony’s long goodbye’ is begonnen.

Blairs minister van Financiën, Gordon Brown, bracht in maart een bezoek aan de Britse troepen in Afghanistan. Hij zal vermoedelijk op 27 juni Blair opvolgen als premier. Foto AFP Britain's Chancellor of the Exchequer Gordon Brown (C), backdropped by one of the unit's Apache helicopter gunships, talks with British Forces soldiers of the 664 Squadron, 9 Regiment of Army Air Corps, during his visit at the Camp Bastion in Helmand province, southern Afghanistan, 30 March 2007. Britain's leader-in-waiting Gordon Brown arrived in southern Afghanistan Today to visit British troops and discuss their dangerous mission in a region beset by Taliban militants and drug lords with commanders and Afghan leaders. AFP Photo POOL/Lefteris Pitarakis AFP

En weer hield de Britse premier Tony Blair, performance politician bij uitstek, de Britten vandaag in zijn ban. Ditmaal met de zorgvuldig door hem zelf geregisseerde aankondiging van zijn afscheid.

Eerst informeerde hij volgens zijn draaiboek het kabinet. Maar hij keerde Londen daarna de rug toe en nam, vergezeld van zijn vrouw Cherie, het vliegtuig naar zijn eigen kiesdistrict Sedgefield in Noord-Engeland. Zozeer sloeg de opwinding over het einde van het tijdperk Blair toe dat televisieomroepen de tocht van de premier per auto naar het vliegveld vanmorgen integraal vanuit meevliegende helikopters uitzonden.

Dat Blair zijn oog op het voormalige mijnwerkerdistrict Sedgefield liet vallen voor een rede om zijn politieke nalatenschap nog eens nadrukkelijk in de etalage te zetten, is geen toeval. Hier immers lanceerde hij in 1994 ook zijn kandidatuur voor het leiderschap van Labour. Met zijn aankondiging dat hij met ingang van vandaag zijn leiderschap van de partij neerlegt is de cirkel gesloten.

„Maar één regering sinds 1945 kan dit alles claimen: meer banen, minder werklozen, betere gezondheidszorg en onderwijs, en economische groei in ieder kwartaal”, zei Blair vanochtend onder stormachtig applaus. „Alleen deze.”

Ruim twee jaar en zeven maanden duurt het afscheid van Tony Blair nu al en nog is het niet voorbij. ‘Tony’s long goodbye’; een spannend toneelstuk met steeds nieuwe bedrijven, die zowel politici als gewone Britten tot grote opwinding kunnen brengen.

Wat dit uitgesmeerde vertrek fascinerend maakt, is de wijze waarop Blair met wisselend succes heeft gepoogd de regie in eigen hand te houden. Voortdurend weer moest de lastigste klippen omzeilen. Maar, anders dan vrijwel al zijn voorgangers die meestal tegen hun zin en op brute wijze uit Downing Street 10 werden gezet, heeft Blair gedaan weten te krijgen dat hij zelf ongestoord zijn laatste weken als premier mag uitstippelen. Met gevoel voor stijl en drama, zoals hij gewend is.

[Vervolg Blair: pagina 9

Blair houdt tot einde de regie in handen

Ook het buitenland vergeet Blair niet. Morgen vliegt hij naar Frankrijk voor een bezoek aan de net tot president gekozen Nicolas Sarkozy, een bewonderaar van Blairs vernieuwingselan. Verder staan er in de laatste zes tot zeven weken nog bezoeken aan Washington, Brussel, Duitsland en Afrika op het programma, waarbij Blair opnieuw zal boetseren aan zijn ‘legacy’, zijn erfenis aan Groot-Brittannië en de wereld.

Elke politicus zet de gebeurtenissen in zijn loopbaan zoveel mogelijk naar zijn hand. In de eerste jaren van zijn premierschap wist Blair deze kunst, met dank aan zijn opperste ‘spindokter’ Alastair Campbell, tot nieuwe hoogte te verheffen. Campbell deed Blair tijdens de moeilijke periode rond Diana’s dood het idee aan de hand van ‘The People’s Princess’, waarmee de premier veel weerklank vond. En het was Campbell die meer dan wie ook hielp de geesten rijp te maken voor interventies in Kosovo en later in Irak.

Maar met datzelfde ‘Irak’ kwam de klad erin, en Blair moest voor het eerst onder ogen zien dat hij de Lagerhuisverkiezingen van 2005 zou kunnen verliezen. Daarmee begon het eerste bedrijf van zijn vertrek. Als hij zijn partij en de Britten maar beloofde dat hij na de verkiezingen nog slechts één termijn als premier ambieerde, zouden ze hem wel accepteren, dacht hij. Zo gezegd, zo gedaan. En weer won Blair. Maar hij betaalde een hoge prijs. Door zijn uiterste houdbaarheidsdatum prijs te geven, maakte hij zich kwetsbaar.

Al snel werd echter duidelijk dat Blair nog een volledige termijn als premier kon vergeten. Na belabberde uitslagen voor Labour bij lokale verkiezingen in mei 2006 zwol de roep om een vertrekdatum aan. Blair beloofde daarop dat hij zijn opvolger „ruimschoots de tijd” zou geven zich in te werken voor de volgende verkiezingen. Maar hij liet zich niet vermurwen tot het noemen van een datum.

Dat Blair en zijn staf volop bezig waren met zijn afscheid werd duidelijk toen vorige zomer een memo uitlekte. Daarin werd geschetst wat hij moest doen om „de triomf van het Blairisme” te waarborgen. Een van de kernpunten: „Zoveel mogelijk afscheidstournee, waarbij hij naar de toekomst kijkt, waarbij hij er voor zorgt dat de partij in de juiste positie verkeert en dat het publiek zich hem herinnert zoals hij moet worden herinnerd.” Zo moest hij volgens zijn medewerkers optreden in het kinderprogramma Blue Peter, wat inmiddels inderdaad is gebeurd. Op een ander vlak gaf Blair in een serie redes over buitenlands beleid een soort testament af.

Diezelfde zomer wekte Blair de woede van velen in Labour met zijn steun voor Israël bij het conflict met Hezbollah. De druk voor een vertrekdatum groeide weer sterk. Vooral medestanders van Blairs gedoodverfde opvolger, minister van Financiën Gordon Brown, riepen om het hardst dat Blair nu snel een datum moest geven. De toenemende confrontaties met Brown, die zichzelf van meet af aan te kort voelde gedaan door Blair, voegden een speciale dimensie toe aan Blairs lange vaarwel.

Blair ging begin september gedeeltelijk door de knieën. Weliswaar gaf hij geen datum maar wel beloofde hij dat hij uiterlijk in de herfst van 2007 zou zijn verdwenen. Het agressieve optreden van het Brown-kamp wekte echter bij velen irritatie en mede dank zij een briljante rede op Labours partijcongres won Blair een adempauze. Ook opiniepeilingen die aangaven dat Blair populairder bleef dan Brown gaven hem respijt.

Desondanks speculeerden de Britse media sindsdien steeds nadrukkelijker over Blairs vertrek. Als zoethoudertje wierp Downing Street een paar weken geleden een datum toe, waarop Blair zijn vertrek zou aankondigen. Een datum voor een datum dus.

Intussen bleef Blair werken aan zijn erfenis. In Noord-Ierland kreeg hij deze week lof toegezwaaid voor zijn rol bij de totstandkoming van een nieuwe regering daar. In juni kan hij ook nog een rol spelen op de EU-top bij het doorbreken van de impasse over de Europese grondwet.

Maar heeft zijn zorgvuldig geregisseerde ‘long goodbye’ uiteindelijk verschil gemaakt voor de Britten? Niet veel lijkt het. Een grote meerderheid liet vorige week bij de lokale en regionale verkiezingen blijken dat ze het vertrouwen in Blair volkomen hebben verloren, als premier én regisseur.

Rectificatie / Gerectificeerd

Het kader bij Hoge woord is eruit: Blair vertrekt eind juni (10 mei, pagina’s 1 en 4) meldt dat prinses Diana overleed op 31 mei 1997 . Dat gebeurde op 31 augustus 1997 .