Drinken vissen water?

Levensvragen zijn tijdrovend; nrc.next richt zich op alledaagse mysteries.

Vandaag de vraag: drinken vissen water onder water?

Wie vissen ziet rondzwemmen met hun bek een eindje open, zou denken dat vissen water drinken. Maar het water dat zo naar binnen stroomt, is niet bedoeld om door te slikken. Het gaat naar de kieuwen, waar kieuwplaatjes er zuurstof uit halen.

Zo nu en dan verdwijnt uiteraard ook water naar de vissenmaag; onvermijdelijk wanneer je al zwemmend algen, krabbetjes of andere vissen verschalkt. Maar echt water drinken, dat is geen gewoonte onder vissen. Kort gezegd: alleen vissen in zee drinken. Zoetwatervissen zien er van af.

Vissen bestaan namelijk, net als mensen, grotendeels uit water. Het zoutgehalte van dat water, in het bloed en in en rond de cellen in de vis, luistert nauw. Wordt het te laag of te hoog, dan gaat het mis met de vis.

Daarom nemen zoetwatervissen liever geen water in: ze moeten vooral niet ‘te zoet’ worden. En dat dreigt al te gebeuren als ze nog geen druppel drinken. Via hun kieuwen en door hun schubben sijpelt voortdurend zoet water naar binnen: volgens de regels van het proces van ‘osmose’ gaat water via celwanden namelijk daarheen waar het zouter is. De vis in dus, die dat water weer kwijt moet zien te raken door regelmatig te plassen.

Bij vissen in zee is het precies andersom. Zij raken water kwijt aan de zee en zouden uitdrogen en verschrompelen als ze geen water zouden drinken. En als ze geen superefficiënte nieren hadden die uit dat opgeslokte zeewater ook nog het meeste zout halen. Om zo min mogelijk van dat verse water te verliezen, plassen zeevissen juist weinig.

Dit verklaart ook waarom zeevissen geen overlevingskansen hebben in zoete meren en omgekeerd: hun systeem is te zeer toegesneden op de omgeving. Al zijn er natuurlijk uitzonderingen. Zalmen worden geboren in zoete bergbeken en trekken daarna naar de zoute zee. Palingen worden geboren in de zoute Sargassozee en trekken daarna naar zoet water. Deze soorten hebben regelsystemen om tureluurs van te worden. Maar ja, zelf zullen ze zich daar de kop niet over breken.

In het net verschenen kinderboek 'Drinken vissen water?' behandelen Margriet van der Heijden en Maarten Frankenhuis deze en andere vragen van kinderen aan Artis op begrijpelijke wijze voor achtjarigen. Illustraties: Irene Goede. Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 112 pag., 9,95 euro.