Chileense klassiekers en Mexicaanse nieuwtjes

De ouderen maakten politieke pamfletten, de jongeren houden het realistisch en simpel.

Een festival van Latijns-Amerikaanse films in Utrecht.

Door Marjolein Marchal

Ondanks het urenlange wachten staat Camila Sepúlveda rechtop. Ze kijkt strak voor zich uit. De hoofdpersoon uit Rabia (2006) van de Chileense filmmaker Oscar Cárdenas zit al meer dan een jaar zonder werk. Ze brengt haar dagen door met solliciteren, wat enorm vernederend blijkt te zijn. Stilte, lege gangen in kantoorgebouwen en oppervlakkige gesprekken met andere sollicitanten.

In close-up gefilmd, met een handheld camera, zien we Camila’s gezicht geleidelijk vertrekken van frustratie. Rabia houdt het midden tussen een registrerende documentaire en een speelfilm. Dankzij het sterke, deels geïmproviseerde acteerwerk verplaats je je als kijker moeiteloos in Camila’s situatie.

Een selectie van ruim dertig speelfilms, enkele korte films en negen documentaires uit Latijns-Amerika is de komende dagen te zien op het Latin American Film Festival (LAFF) in het Louis Hartlooper Complex in Utrecht. Onder de jonge regisseurs komt een minimalistische manier van vertellen als in Rabia vaker voor.

„De nieuwe generatie Chileense filmers maakt onafhankelijke, low-budget-films met alledaagse thema’s”, vertelt Judith van den Burg, die samen met Jessica de Jaeger voor de derde keer het LAFF organiseert. „Cárdenas nam Rabia in twee dagen op, en monteerde de film in vijf dagen. Je ziet dat zijn oorspronkelijke ideeën er nog in zitten, dat niets op locatie in scène is gezet.”

Regisseurs als Cardénas verschillen van de vorige generatie filmmakers die ervoor koos om maatschappijkritisch te zijn. Van den Burg: „Film had voor hen vooral de functie van politiek pamflet. Dat laten we dit jaar zien met ‘Chili in focus’, een programma van oudere Chileense films.”

De nadruk ligt daarbij op klassiekers als het drieluik La Batalla de Chile van Patricio Guzmán (1975-1979), een uniek en indrukwekkend beeldverslag van de periode rond de staatsgreep van Pinochet, dat dankzij gesmokkelde filmbeelden tot stand kon komen. Of El chacal de Nahueltoro uit 1969, het regiedebuut van Miguel Littin. Een analfabete boer brengt een vrouw en haar kinderen om het leven en wordt ter dood veroordeeld. Littin toont zijn laatste maanden, in korrelig zwart-witbeeld en met ouderwets geënsceneerde spanning.

„El chacal markeert een belangrijk moment in de Chileense filmgeschiedenis, want het was de eerste film die naar het festival van Cannes ging”, vertelt Ricardo Cuadros, Chileen en gepromoveerd op Latin American Studies aan de Universiteit van Utrecht. Cuadros is dit jaar een van de juryleden op het festival, en zal mede beslissen welke nieuwe film en documentaire een Latin Angel Award krijgen.

El chacal is een van Cuadros’ persoonlijke favorieten. „Je ziet op symbolische wijze hoe Latijns-Amerikanen hun lot proberen te verbeteren en hoe ze, als ze dat lukt, alsnog gefusilleerd worden.”

Naast Rabia staat er verder maar een handvol recente Chileense films op het programma. In dat rijtje is Mi mejor Enemigo (Bowen Carranza, 2005) een aanrader. Tussen Chili en Argentinië dreigde in 1978 oorlog uit te breken. Chilenen die aan de grens in Patagonië worden gestationeerd stuiten op een groep Argentijnen, die net als zij in de verlaten pampa bivakkeren. Niemand weet op welk grondgebied hij zich bevindt en al snel ontstaat er een uitzonderlijke vriendschap. De onzin van machtsstrijd wordt weergegeven in pakkende beelden met een goede timing.

Een ‘must-see’ is La hija del general, een documentaire over de huidige president van Chili, Michelle Bachelet. Bachelets vader was een generaal bij de luchtbrigade, die na de machtsgreep van Pinochet werd gemarteld en vermoord. María Elena Wood maakte een wonderbaarlijk persoonlijk portret van de eerste vrouw die in Chili het hoogste ambt bekleedt.

Buiten Chili wordt ook genoeg moois gemaakt. Het Mexicaanse El violin (Francisco Vargas Quevedo, 2005) brengt op bijzonder originele wijze een guerilla in een niet nader genoemd Latijns-Amerikaans land in beeld.

Voor wie geen genoeg kan krijgen van mozaïekfilms is er Drama/Mex van Gerardo Naranjo. Hierin kruisen de levens van vijf personages elkaar in Acapulco. Naranjo’s rauwe, snelle stijl doet denken aan die van Alejandro González Iñárritu (Babel).