Blairs afscheid duurt al tweeënhalf jaar

Het afscheid van Tony Blair is een spannend en zorgvuldig geregisseerd toneelstuk.

Maar door zijn uiterste houdbaarheidsdatum prijs te geven, werd hij kwetsbaar.

Het afscheid van de Britse premier Tony Blair duurt al twee jaar en zeven maanden en nog is het niet voorbij. ‘Tony’s long goodbye’ is uitgegroeid tot een spannend toneelstuk met steeds nieuwe bedrijven, die zowel politici als gewone Britten tot grote opwinding kunnen brengen.

Vandaag is er een climax, wanneer Blair eindelijk een vertrekdatum geeft en naar verwachting opstapt als partijleider. Wat dit uitgesmeerde vertrek fascinerend maakt, is de wijze waarop Blair met wisselend succes heeft gepoogd de regie over zijn vertrek in eigen hand te houden. Voortdurend weer moest hij daarbij de lastigste klippen omzeilen.

Elke politicus zet de gebeurtenissen in zijn loopbaan zoveel mogelijk naar zijn hand. In de eerste jaren van zijn premierschap wist Blair deze kunst, met dank aan zijn opperste ‘spindoctor’ Alastair Campbell, tot nieuwe hoogte te verheffen. Maar met ‘Irak’ kwam de klad erin, en Blair moest voor het eerst onder ogen zien dat hij de Lagerhuisverkiezingen van 2005 zou kunnen verliezen.

Daarmee begon het eerste bedrijf. Als hij zijn partij en de Britten maar beloofde dat hij na de verkiezingen nog slechts één termijn als premier ambieerde, zouden ze hem wel accepteren, dacht hij. Zo gezegd, zo gedaan. En weer won Blair.

Maar hij betaalde een hoge prijs. Door zijn uiterste houdbaarheidsdatum prijs te geven, maakte hij zich kwetsbaar. Dat kwam slecht uit want hij wilde nog flink schaven aan zijn politieke erfenis. De Nationale Gezondheidsdienst (NHS) moest verder worden gemoderniseerd en ook in het onderwijs en in het buitenland had hij nog aspiraties.

Al snel werd duidelijk dat Blair nog een volledige termijn als premier kon vergeten. Na belabberde uitslagen voor Labour bij lokale verkiezingen in mei 2006 zwol de roep om een vertrekdatum fors aan. Blair beloofde daarop dat hij zijn opvolger „ruimschoots de tijd” zou geven zich in te werken voor de volgende verkiezingen. Maar hij liet zich niet vermurwen tot het noemen van een datum.

Dat Blair en zijn staf volop bezig waren met zijn afscheid werd duidelijk toen vorige zomer een memo uitlekte. Daarin werd geschetst wat hij moest doen om „de triomf van het Blairisme” te waarborgen. Een van de kernpunten: „Zoveel mogelijk een afscheidstournee, waarbij hij naar de toekomst kijkt, waarbij hij er voor zorgt dat de partij in de juiste positie verkeert en dat het publiek hem zich herinnert zoals hij moet worden herinnerd.” Eén van de manieren daartoe was volgens zijn medewerkers een optreden in het kinderprogramma Blue Peter, dat inmiddels inderdaad heeft plaatsgehad. Op een ander vlak gaf Blair in een serie redes over buitenlands beleid een soort politiek testament af.

Diezelfde zomer wekte Blair de woede van velen in Labour met zijn steun voor Israël bij het conflict met Hezbollah. De druk voor een vertrekdatum groeide weer sterk. Vooral medestanders van Blairs gedoodverfde opvolger, minister van Financiën Brown, riepen om het hardst dat Blair nu snel een datum moest geven.

Blair ging gedeeltelijk door de knieën. Weliswaar gaf hij geen datum maar wel beloofde hij dat hij uiterlijk in de herfst van 2007 zou zijn verdwenen. Het agressieve optreden van het Brown-kamp wekte echter irritatie en mede dank zij een briljante rede op het partijcongres van Labour won Blair een adempauze.

Steeds nadrukkelijker speculeerden de Britse media sindsdien over Blairs vertrek. Als zoethoudertje wierp Downing Street een paar weken geleden een datum toe, waarop Blair zijn vertrek zou aankondigen. Een datum voor een datum dus.

Intussen bleef Blair werken aan zijn erfenis. In Noord-Ierland kreeg hij deze week lof toegezwaaid voor zijn rol bij de totstandkoming van een nieuwe regering daar.

Maar heeft zijn zorgvuldig geregisseerde ‘long goodbye’ uiteindelijk veel verschil gemaakt voor de Britten, zijn belangrijkste publiek? Niet veel, lijkt het. Een grote meerderheid liet vorige week bij de lokale en regionale verkiezingen blijken dat ze het vertrouwen in Blair volkomen hebben verloren, als premier én regisseur.