Protest helpt ons niet Mugabe moet amnestie krijgen

Na de afranseling van de afgelopen maanden demonstreert de oppositie in Zimbabwe niet langer. Leider Tsvangirai belooft president Mugabe liever een veilige aftocht.

De afranselingen gaan door. Op de Blackberry van de Zimbabweaanse oppositieleider Morgan Tsvangirai komen elke dag nieuwe meldingen binnen van arrestaties en verdwijningen van partijgenoten. Zeshonderd meldingen in een paar weken tijd. Gisteren werden zelfs de advocaten van zijn partij in elkaar geslagen tijdens een protestactie. „President Mugabe hoopt ons uit te roeien voor de volgende verkiezingen”, zegt Tsvangirai in de achtertuin van zijn villa in Harare.

De politiemannen die hem en dertig partijgenoten op 11 maart in elkaar schopten, doen hem nog wekelijks de groeten. „Tegen nieuwe arrestanten zeggen ze: zeg maar tegen Tsvangirai dat ik het was die hem zo hard tegen zijn hoofd heeft geschopt. Ze zijn trots op wat ze met me hebben gedaan.”

De zwellingen onder zijn ogen zijn bijna verdwenen. Alleen het rechteroog jeukt. Hij wrijft er tijdens het interview voortdurend in.

De internationale aandacht die volgde op zijn afranseling heeft hem en zijn partij goed gedaan, geeft hij toe. De interne ruzies van het jaar ervoor zijn bijgelegd en Tsvangirai heeft zich eindelijk een echte leider getoond. Hij weigerde medische behandeling totdat hij er zeker van was dat al zijn gewonde partijgenoten naar het ziekenhuis mochten.

Bent u niet bang dat de aandacht wegebt als u nu niet meer demonstraties organiseert?

„Dit is het probleem. Mensen denken dat dit de tijd is om massademonstraties te organiseren. Maar dat is niet de oplossing voor Zimbabwe. Mensen zijn bang en geïntimideerd. Het werkt gewoon niet. We willen wel dat ze met ons de straat opgaan, maar het gebeurt niet.”

Voelt u zich in de steek gelaten door uw achterban?

„Ik kan de slachtoffers niks verwijten. Er zijn misschien landen waar de mensen de straat opgaan om te demonstreren tegen hun leiders, omdat ze zo zijn opgegroeid. Maar dat werkt niet overal zo. Kijk naar Saddam Hussein of Pinochet. Zimbabweanen zijn in het verleden de straat opgegaan, en de dictatuur heeft de duimschroeven alleen maar verder aangedraaid.”

Dus dan maar hopen dat u de presidentsverkiezingen in 2008 kunt winnen?

„We moeten positief denken. We kunnen niet zeggen dat alle voorwaarden voor eerlijke en vrije verkiezingen er zijn. We moeten [het regionale samenwerkingsverband] SADC een kans geven om de juiste omstandigheden te scheppen. De Zuid-Afrikaanse president Mbeki heeft beloofd zich daarvoor in te zetten.”

Vervolg TSVANGIRAI: pagina 5

TSVANGIRAI

Mugabe moet amnestie krijgen

Vervolg van pagina 1

Maar Mbeki is ook de enige die de winnaar van de Nigeriaanse verkiezingen heeft gefeliciteerd terwijl daar volgens de meeste waarnemers grootschalige fraude is gepleegd. Is hij de juiste man om Zimbabwe te helpen?”

„Het is erg ongelukkig dat iemand verkiezingen vrij en eerlijk verklaart als internationale en lokale waarnemers daar anders over denken. Die ervaring hebben we ook in Zimbabwe gehad. President Mbeki heeft ook verkiezingen in Zimbabwe goedgekeurd, terwijl ze werden veroordeeld door de internationale gemeenschap. Geeft me dat vertrouwen? Dat is niet aan mij om te zeggen. Dat is aan hem.”

Dat is wel aan u. Denkt u dat hij weet wat vrije en eerlijke verkiezingen zijn?

„Hij organiseert vrije en eerlijke verkiezingen in Zuid-Afrika. Ik wil geen uitspraken doen over het oordeel dat Mbeki heeft geveld in Nigeria. Wij moeten hem een kans geven.”

Kun je na de Nigeriaanse verkiezingen en na het uitblijven van een Afrikaanse veroordeling van de afranseling van u en uw collega’s concluderen dat de Afrikaanse democratie in een crisis verkeert?

„Er zijn heel weinig Afrikaanse leiders die de fundamentele waarden van een democratie hebben geaccepteerd. Misschien is het een proces. Dit non-interventiebeleid is een aanklacht tegen Afrikaanse geloofwaardigheid. Het is een ongeschreven regel dat Afrikaanse leiders elkaar steunen. Ik weet niet hoe we daar vanaf komen.”

Vindt u dat Mugabe moet boeten voor de mensenrechtenschendingen die hij heeft begaan in de afgelopen 27 jaar?

„Ik vind dat hij amnestie moet krijgen. Als dat de prijs is die we moeten betalen om vooruit te komen, dan ben ik bereid die te betalen. We verkeren in een patstelling. Mugabe is bereid om heel het land mee te nemen in zijn val, uit angst voor vervolging. We moeten hem een uitweg bieden om daarmee te stoppen.”

Maar u geeft hem nu een signaal dat hij kan doen wat hij wil, hij hoeft er straks toch niet voor te boeten.

„We willen niet goedkeuren wat hij doet. Maar als het de oplossing is voor de nationale crisis waarin we nu verkeren, dan zij het zo.”

„Dus u zou zich niet ongemakkelijk voelen als Mugabe straks van zijn vrijheid geniet in dezelfde straat als de voormalige Ethiopische dictator Mengistu, die ook in Harare woont?

„We hadden ook kunnen zeggen dat Ian Smith [leider van blank Rhodesië, Mugabes voorganger] berecht had moeten worden. We hebben ook met hem onderhandeld en we hebben hem ook laten gaan. Als je met Smith kunt verzoenen, waarom dan niet met Mugabe?”