Oorlog als klucht

Oorlog voeren draait om kracht, inzicht en strategie. Maar de praktijk strookt niet altijd met de theorie. Een reconstructie in het tv-programma Andere tijden uit het begin van WO II maakt dat helder.

De Chinese krijgsheer Sun Tzu zei graag: „Door geen fouten te maken is men van de overwinning verzekerd, want dan is de vijand verslagen voordat de strijd begint.” De uitzending van Andere tijden over het begin van de Tweede Wereldoorlog in Hoek van Holland, toont dat oorlog soms eerder bij het oeuvre van komiek John Lanting staat dan bij dat van Sun Tzu.

In de vroege ochtend van 10 mei werden de bewoners van Hoek van Holland wakker van overvliegende Duitse vliegtuigen die magnetische mijnen afwierpen boven de Nieuwe Waterweg. Kort daarop daalden Duitse parachutisten neer in het bos buiten het dorp. De Duitsers begrepen er niks van, want het plan was dat ze bij Den Haag zouden landen. Een parachutist zegt: „Ik had het idee dat we fout zaten, maar toen riep iemand ‘springen’.”

Iets later arriveren twee Britse torpedojagers. Men dacht dat de Tommies tegen de Duitsers kwamen vechten, maar in werkelijkheid ging het om een demolition party, een voor sabotage opgeleid bataljon dat de Nederlandse olievoorraden bij Pernis moest opblazen. Bevelhebber Winkelman vond dat voorbarig en gaf geen toestemming. Om zich nuttig te maken, hielpen de Britten bij het veiligstellen van het goud uit een filiaal van de Nederlandsche Bank in Rotterdam. De goudvoorraad van 22 miljoen gulden werd naar een loodsboot gebracht die naar Hoek van Holland ging. Halverwege liep het schip op een Duitse mijn. Het goud belandde, met een deel van de bemanning, op de bodem van de Waterweg, waar de Duitsers het later opdoken. Er zouden nog altijd zes staven niet geborgen zijn (waarde toen: 40.000 gulden per staaf).

De verwarring in Hoek van Holland is compleet. In en rondom het dorp verschansen zich zo’n duizend Engelsen die luchtafweergeschut opstellen. De Duitsers denken dat de Engelsen een grootscheepse landing voorbereiden en voeren luchtaanvallen uit. De Nederlanders verwachten hulp van de Engelsen. Het blijkt één groot misverstand.

De Britten proberen er het beste van te maken. Op beelden van Movietone, de Engelse tegenhanger van het Polygoonjournaal, is te zien hoe Engelse officieren onderweg naar Nederland de tijd nemen voor een kopje thee bovendeks. Ook als in Hoek van Holland de Duitse bommen inslaan, vergeten de Engelsen hun good manners niet. Na iedere inslag gaat een Tommie rond met een bord met daarop de tekst ‘Anybody hurt?’.

Te midden van deze cabareteske chaos arriveert op 13 mei een pantserauto met koningin Wilhelmina. De vorstin gaat met haar gevolg aan boord van een torpedojager, met de bedoeling naar het nog niet bezette Breskens te varen, vanwaar zij verder wil regeren. De Engelse kapitein praat haar dit plan uit het hoofd (ook in Zeeland wordt gevochten), waarna het schip met de koningin koers zet naar Engeland. Na het vertrek van Wilhelmina arriveren de ministers in Hoek van Holland. Ze zijn gevlucht uit Den Haag. De jongste minister, Max Steenberghe, had nog snel generaal Winkelman voorgesteld aan de staatssecretarissen met de woorden: „Dit is Winkelman. Hij is nu de baas.” Na een laatste vergadering op vaderlandse bodem, gaan ook de ministers aan boord van een Engels schip. Achtenveertig uur nadat ze geland zijn, vertrekken de Britten uit Nederland. De Hoekenezen blijven verbijsterd achter.

Wat precies de bedoeling was van de Engelse landing, wordt in Andere tijden niet duidelijk. Was de komst van de demolition party een afleiding voor de vertrekkende regering? Bijna 70 jaar later tast de Hoekse bevolking nog steeds in het duister.

Andere tijden:Morgen, Ned.2, 20.25-22.00u.