Krantenhandel

Het gedrukte dagblad is niet ten dode opgeschreven. Een paar jaar geleden hielden de meeste deskundigen zich er nog van overtuigd dat de ‘ontlezing’, de groeiende macht van de beeldcultuur het einde van de krant zou betekenen. Deze week is DAG, de vierde gratis krant verschenen, nrc.next is een succes en aan zijn tweede jaargang bezig, Metro en Spits zijn niet meer uit het openbaar vervoer weg te denken. En nog een bewijs: dagbladuitgeverijen zijn begerenswaardige objecten voor investeerders. Dat hebben we aan het avontuur van PCM met APAX gezien. Na drie jaar zijn de Britten aanzienlijk rijker weer vertrokken, waarbij ze de uitgever van onder meer deze krant met de problemen achterlieten. Nu heeft een andere Britse investeringsmaatschappij, Mecom, een bod gedaan op Wegener, dat regionale kranten en huis-aan-huisbladen uitgeeft.

Ook Mecom wil geld verdienen, maar hoe? Er zijn ruwweg twee mogelijkheden: 1. kosten besparen, rationaliseren waarbij personeel zal worden ontslagen, niet een paar krachten maar veel. 2. in de dagbladen investeren zodat ze aantrekkelijker worden voor het publiek en dus voor de adverteerders. Daarbij zijn er dan weer twee opties: de kranten beter maken in serieus journalistiek opzicht, zodat de lezers het allerbest op de hoogte blijven van wat er in buurt, stad, land en wereld gebeurt, of zo populair mogelijk door ze vol te stoppen met sport, fun en roddel. Ook dat is een manier om geld te verdienen.

Als de koop doorgaat, zal een Nederlands publiek moeten afwachten waartoe de nieuwe eigenaar besluit. David Montgomery die dan de baas wordt, heeft carrière gemaakt bij de Britse schandaalbladen News of the World en The Sun. Ook naar de modernste Nederlandse maatstaven gemeten voornamelijk vodden. Een van de twee heeft indertijd nog naam gemaakt door de telefoongesprekken tussen prins Charles en zijn Camilla af te luisteren en te publiceren. Dat Montgomery politieke invloed in de Nederlandse provincie zal willen uitoefenen, lijkt me onwaarschijnlijk. Maar overigens zou het lezend publiek daar nog voor verrassingen kunnen komen te staan.

In ieder geval dringt het buitenland verder de Nederlandse markt binnen. Dat we Fokker, de KLM, et cetera zijn kwijtgeraakt, en dat ons dit binnenkort met ABN Amro zal overkomen, kan de nationale trots krenken, het kan van invloed zijn op de werkgelegenheid, maar het raakt in ieder geval nog niet aan de politieke verhoudingen. Maar gesteld dat het concern NewsCorp van Rupert Murdoch hier een mediabedrijf zou willen kopen, wat zouden we dan doen?

Ook Murdoch wil veel geld verdienen, maar zijn belangrijkste motief is het zich verwerven van politieke invloed. Dat heeft hij in de Verenigde Staten bewezen. Zijn New York Post hoort tot de meest reactionaire kranten van de westelijke wereld. Wat de Post zich een jaar of negen geleden tegen Bill Clinton heeft veroorloofd, overtreft alles wat we in Nederland demonisering noemen. Zijn televisiestation Fox bekwaamt zich in een genre dat we hier grove opruiing zouden noemen. Door de campagnes in zijn media is hij regelrecht medeplichtig aan de oorlog in Irak. Nu heeft hij geprobeerd om Dow Jones, uitgever van The Wall Street Journal te kopen. Je kunt niet zeggen dat dit een progressieve krant is, maar het is er wél een met kwaliteit. Gelukkig is het bod afgewezen, want anders was de Journal onherroepelijk meegezogen in de afgrond van demagogische platheid.

De ervaring heeft geleerd dat ondanks alle publicaties op internet, de websites en de bloggers, de papieren krant levensvatbaar is gebleven. In tegenstelling tot de verwachtingen van menig deskundige hebben de adverteerders de gedrukte media niet verlaten. En de gratis kranten zijn natuurlijk wel kapers op de kust maar ze hebben geen catastrofale invloed gehad. Bovendien richten ze zich op het algemeenste publiek, wat betekent dat ze zich verre houden van pogingen om zich politieke macht te verwerven.

Ver terug in de vorige eeuw werd in progressieve kringen verondersteld dat de redacties in feite dansten naar het pijpen van de adverteerders. In New York werd de krant PM opgericht, een dagblad zonder advertenties. Het ging failliet, ook al omdat de lezers het nieuws van de reclame wilden. In de jaren zestig kwam Han Lammers, vooraanstaand lid van de PvdA, met het plan, een ‘drukfabriek’ op te richten waar iedereen tegen kostprijs zijn eigen krant zou kunnen maken. Een goed idee, maar daar is het bij gebleven.

Het werkelijke gevaar schuilt op dit ogenblik in de investeringsmaatschappijen die al dan niet met politieke bedoelingen een dag- of weekblad gaan hervormen en het zodoende van zijn oorsprong vervreemden, terwijl ze bovendien een oncontroleerbare macht kunnen uitoefenen. APAX wilde geen politieke macht, alleen geld. Dat is aardig gelukt, maar naar journalistieke maatstaven gemeten is PCM er in ieder geval ongeschonden uitgekomen. Mij dunkt dat buitenlands kapitaal geen invloed op het beleid van Nederlandse media zou mogen hebben. Zo ver is het nog niet. Ik wens de kranten van Wegener het beste.