Waarom schrijven we v.l.n.r?

Levensvragen zijn tijdrovend; nrc.next richt zich op alledaagse mysteries.

Vandaag: waarom schrijven wij van links naar rechts?

Waarom schrijven wij van links naar rechts, terwijl het schrift in sommige culturen juist van rechts naar links gaat?

We vragen het Irene Zwiep, hoogleraar Hebreeuwse, Aramese en Syrische talen en culturen aan de Universiteit van Amsterdam: „Waarom schrijven wij van links naar rechts?”

„Of van boven naar beneden, zoals in Japan. Ik hou me bezig met Hebreeuws, een schrift van rechts naar links, maar ik heb eigenlijk geen idee waarom dat zo is. Ik kan nu wel uit mijn nek gaan... Vraag het Bert van der Spek, die is hoogleraar Oude Geschiedenis aan de Vrije Universiteit.”

„Van der Spek.”

„Goedemiddag, waarom schrijven wij van links naar rechts?”

„O jee, dat weet ik niet. Ik weet wel dat de Feniciërs op hun kleitabletten van boven naar beneden en van rechts naar links schreven. Op een gegeven moment hebben ze hun kleitabletten een kwartslag gedraaid, waardoor ‘van boven naar beneden’ ineens ‘van links naar rechts’ werd. Maar waarom...? Weet jij dat, Joost?”

(gemompel)

„Nee, Joost weet het ook niet, maar misschien moet je je licht eens opsteken bij Wilfred van Soldt, hij is hoogleraar Assyriologie aan de Rijksuniversiteit Leiden. Hij weet het vast.”

„Van Soldt.”

„Goedemiddag, waarom schrijven wij van links naar rechts?”

„Nou, mijn vrouw komt uit Israël en zij schrijft van rechts naar links, hoor. Als zij een boek weglegt, is dat ook met de achterkant naar boven, want daar begin je met lezen. Maar goed, schrijven begon met een beitel in je linkerhand en een hamer in je rechterhand. Alleen als je van rechts naar links beitelde, kon je lezen wat je schreef. Later ging men ook ‘boustrophedon’ schrijven, ‘zoals de os de akker rondgaat’. Dus eerst van rechts naar links en als je aan het eind van de regel bent, draai je om en ga je van links naar rechts. Mooi dat slingeren, maar wel verwarrend. Uiteindelijk kozen culturen voor een van beide richtingen. Het Grieks, Latijn en Cyrillisch gaan van links naar rechts, het Aramees, Hebreeuws en Arabisch van rechts naar links. Terwijl ze allemaal van het Fenicisch afstammen.”

„Maar waarom schrijven wij dan van links naar rechts?”

„Misschien door de inkt? Met al die rechtshandigen is het praktisch om van links naar rechts te schrijven. Je ziet dan wat je schrijft en je veegt de inkt niet uit. Het schrijfgerei – een kleitablet, papier – zal veel invloed hebben op de schrijfrichting.”