Toen de latino’s weg waren verpieterde de oogst

Sommige Amerikaanse staten houden zulke effectieve razzia’s tegen illegale immigranten dat dat ze nu arbeidstekorten hebben. In Colorado nemen gevangenen hun werk over, voor 60 dollarcent per dag.

Waarschijnlijk volgende maand zullen in de Amerikaanse staat Colorado gevangenen op het land gaan werken. Dat is nodig sinds in de zuidelijke staat hard wordt opgetreden tegen illegalen, die dit werk tot nu toe vaak deden. Op de foto gedetineerden in Louisiana die werken op akkers in het bezit van hun gevangenis. Foto AP ADVANCE FOR MONDAY, SEPT.10--Louisiana Department of Corrections Sgt. Boo McKey watches a work crew head to the fields at the Louisiana State Penitentiary in Angola, La., Thursday morning, Sept. 6, 2001. Louisiana is among at least 14 states that receive subsidies on crops grown by convicts on prison farms. At least $17 million in crop subsidies went to government agencies including airports, wildlife departments and prisons. (AP Photo/Bill Haber) Associated Press

Phil Protch loopt een beetje te mokken op zijn erf. „Mensen weten niet meer hoe hun voedsel wordt geproduceerd.” Heftige armgebaren verraden zijn Italiaanse afkomst, hij steekt een sigaret op. „Ze denken zeker dat ik tover om de paprika’s en de meloenen van het land te krijgen?”

Natuurlijk gebruikt hij daar illegale werknemers voor. „Al jaren.” Niets bijzonders, zegt hij. Alle landbouwers die hier – in het zuiden van Colorado, tegen New Mexico aan – groente, fruit en maïs telen laten het werk op de akkers doen door ongeregistreerde arbeiders uit Latijns-Amerika. „We zijn afhankelijk van hen.”

Maar in Colorado wordt dat niet langer geaccepteerd. Illegale immigratie is er uitgegroeid tot een splijtzwam die alle politieke debatten domineert. En omdat het de federale overheid niet lukt een compromis te vinden tussen aanhangers van gastarbeid (zoals president George W. Bush) en voorstanders van het dichtgooien van de grenzen (de meeste conservatieven), heeft Colorado vorig jaar eigen wetgeving doorgevoerd die tot de strengste van het land behoort.

Wie hier illegaal is en een beroep doet op overheidshulp – in de zorg, het onderwijs, de gaarkeuken – is min of meer verplicht zichzelf aan te geven. En de politie moet voortaan actief jacht maken op illegale werknemers, wat voortdurend leidt tot razzia’s op boerderijen en in fabrieken.

Het werkt. Phil Protch vertelt dat hij vorig najaar 20 procent van zijn oogst op de akkers moest achterlaten omdat hij personeel tekort kwam. Phils Market, het groentestalletje voor zijn boerderij, ging vervroegd dicht. En toen het voorjaar aanbrak moest hij toezien dat de tumbleweeds – onkruid dat het goed doet in dit waterarme gebied – al groeiden voordat hij kon gaan zaaien. „Alle latino’s waren weg.”

Protch besloot zijn nood te klagen bij politici. Ze luisterden, eindelijk. En het resultaat is dat binnenkort – waarschijnlijk volgende maand – gevangenen het werk van de illegalen zullen overnemen, voor een paar kwartjes per dag. Andere staten overwegen het voorbeeld van Colorado te volgen.

Phil Protch deed uiteindelijk zaken met de Democraten, die in Colorado de meerderheid hebben. Maar hij merkte algauw dat zij in de overwegend conservatieve staat (zie ook: ‘John Denvers stickie’) op dit gebied niet de agenda bepalen. Dat doet Tom Tancredo, een Republikeinse presidentskandidaat uit Denver, die vindt dat het conservatisme alleen toekomst heeft als Amerika in staat is zijn grenzen te dichten.

Drie van zijn volgelingen meldden zich twee jaar geleden gewapend aan de grens met Mexico. „Ze eisten dat de noodtoestand werd uitgeroepen om de grens te kunnen sluiten”, zegt Gabriela Flora van een immigrantenorganisatie in Denver. Voor illegalen die in het land waren hadden ze ook een plan: „Opsluiten in sportstadions.” Onder dit soort druk durven de Democraten zich geen inschikkelijkheid voor illegalen te veroorloven, zegt Flora: „Dat zou ze electoraal erg kwetsbaar maken.”

Dus moesten de Democraten een tegemoetkoming voor de boeren vinden zonder de woede van de Republikeinen te wekken. Het was uiteindelijk Dorothy Butcher, een conservatieve Democraat, die het debat een nieuwe wending gaf. „Dorothy woont in Pueblo en moet vaak in het westen van de staat zijn”, vertelt Frank Sobolik, als landbouwvoorlichter vraagbaak van de meeste boeren in de regio. Aan die route zijn een heleboel gevangenissen gevestigd. „Zo kwam ze in februari op het idee.”

Twee maanden later was het eerste conceptcontract opgesteld tussen de boeren en het ministerie dat de staatsgevangenissen beheert. De boeren kregen korte tijd later een cursus voor de omgang met gedetineerden. Leerzaam, zegt Protch. „Ze leggen uit waarom de harde hand vaak niet werkt.” Bezorgd is hij niet meer. „De jongens die bij mij komen werken zijn geen zware criminelen. Ze zijn the best of the worst.”

Protch verwacht dat hij vanaf de zomer zo’n twintig gevangenen nodig zal hebben; de helft van zijn personeel. Van collega’s weet hij dat ze soortgelijke aantallen zullen vragen. „Ik voorzie veel lege cellen.”

Hij betaalt elke gedetineerde straks 9 dollar 60 (iets minder dan 8 euro) per uur; het normale loon. Het ministerie geeft daarvan per dag slechts 60 dollarcent aan de gevangenen, bevestigt Allison Morgan van het departement. Maar als ze goed presteren kunnen ze een bonus krijgen, zegt ze. „Maximaal 5 dollar per uur.”

Vakbonden en migrantenorganisaties zijn perplex. „Afschuwelijk, monsterlijk”, zegt Gabriela Flora. Voor haar is het programma een nieuw bewijs dat de slavernij in Amerika geen toevallige vergissing was – maar een integraal onderdeel van de nationale mores. „De boodschap is: immigranten en gevangenen zijn eigenlijk geen mensen.”

Phil Protch neemt het zo zwaar niet op. Dat de gevangenen wat te doen krijgen vindt hij een goede voorbereiding op hun terugkeer naar de maatschappij. Maar voor de landbouw is dit geen oplossing, zegt hij.

Alleen een gastarbeidersprogramma kan zijn sector overeind houden. En aanhangers van Tancredo moeten actief aangesproken worden op hun onwetendheid. „Het zijn dezelfde mensen die geen buitenlands voedsel willen. Prima. Dan wordt het tijd dat ze inzien dat iemand hun tomaten van de stronken moet trekken.”