Theater op Desarts zoekt betere utopie

Op Kunstenfestivaldesarts toont vernieuwer René Pollesch zijn radicale intellectualisme en Tim Etchells een warme vertelling met kinderen.

Nazisme, communisme, kapitalisme. Dat mensen in naam van een ideaal tot verschrikkelijke dingen in staat zijn, is genoegzaam bekend – al kan dat niet vaak genoeg benadrukt worden. Wie de komende drie weken het Kunstenfestivaldesarts in Brussel bezoekt, dat dit weekend opende, zal merken dat veel kunstenaars zich hebben laten inspireren door het ideologische bankroet van de twintigste eeuw. Monologen van oud-nazi’s en Das Kapital van Karl Marx geënsceneerd.

„Tussen de puinhopen van de mislukte utopieën zoeken kunstenaars naar openingen voor de toekomst”, zegt artistiek directeur Christophe Slagmuylder. „Door de verschrikkingen heen, is vaak een zekere nostalgie voelbaar. Een verlangen naar een betere utopie.”

Dertig voorstellingen biedt Desarts, waaronder veertien premières. Behalve dans en theater zijn er ook redelijk wat installaties en films. Deze twaalfde editie van het festival is voor Slagmuylder zijn eerste als directeur.

Echt anders dan zijn voorganger Frie Leysen, van wie hij drie jaar de rechterhand was, zal hij het niet aanpakken. „Ik sta achter de filosofie van het festival, die uitgaat van ‘auteursschap in de kunsten’. Ik houd ervan als kunstenaars hun persoonlijke kijk op de wereld uitdragen, zodat de eigenheid iets universeels krijgt. Kunst moet herkenbaar zijn, zonder een knieval te maken voor de commercie. Van ‘The best of’ moet ik niks hebben.”

Dit jaar staan er heel wat oude bekenden op het programma: Anne Teresa de Keersmaeker, Josse De Pauw en The Wooster Group. Maar ook veel onbekenden, meer dan de vorige jaren. Nu hij in een adem genoemd wordt met Frank Castorf en Christoph Marthaler, en tot een van de meest invloedrijke regisseurs van de Berlijnse Volksbühne wordt gerekend, mag René Pollesch niet meer onbekend heten. Hij stond echter niet eerder op het festival.

Dat zijn stuk niettemin een van de drie openingsvoorstellingen was, is het bewijs dat Slagmuylder inderdaad kiest voor „risico boven veiligheid”. Pollesch geldt als een radicale vernieuwer, die zijn acteurs niet als uitvoerders maar als denkers gebruikt, en zijn L’Affaire Martin! Occupe-toi de Sophie, par la fenetre, Caroline! Le Mariage de Spengler, Christine est en avance is een prachtig voorbeeld van hoe dol het kan worden.

Ten huize van Henkel von Donnersmarck is de crisis uitgebroken: in het licht van razendsnelle maatschappelijke veranderingen en toenemende existentiële onzekerheid, bevragen drie vrouwen en twee mannen de eigen positie permanent. Even lijkt de adellijke familie houvast te vinden in het plan een film te maken over Das Leben der Anderen, maar dan dient zich alweer een nieuw vraagstuk aan: de anderen, wie zijn dat eigenlijk? Het is geniaal en verbijsterend, zoals de acteurs hun rappe, van de hak op de tak springende gedachtewisseling tot in het absurde deconstrueren, en mede dankzij de knipoog naar soap en vaudeville, biedt Pollesch een rake kritiek op de voosheid van kapitalistisch extremisme. Zijn radicale intellectualisme heeft het nadeel dat het dat blijft: radicaal intellectualisme.

Bijzonder is That Night Follows Day, een voorstelling waarin zeventien kinderen de hoofdrol spelen. Let wel, een kindervoorstelling is het niet, deze co-productie tussen Tim Etchells, artistiek leider van Forced Entertainment, en het Gentse Theaterproductiehuis Victoria. In koor, niet zingend maar sprekend, vertellen deze zes- tot negenjarigen over de verschillende manieren waarop volwassenen de wereld voor hen vormgeven, verklaren en definiëren. Elke zin begin met een baldadig „Jullie” en de hele vertelling wordt zo ritmisch en dwingend gebracht, dat hun woorden een bijna bezwerende uitwerking hebben.

„Jullie kiezen onze kleren. Jullie knippen onze nagels. Jullie zeggen ons dat het geluid dat we af en toe horen alleen maar de wind in de bomen is. Jullie zeggen ‘nee’ tegen ons. Jullie zeggen ‘nu niet, een andere keer misschien’.”

Als het festivalweekend wat veel intellectuele pretenties leek te hebben – vooral de installaties en films lagen zwaar op de maag – is het aan Etchells te danken dat er een warm, helder geluid naklinkt.

Kunstenfestivaldesarts. T/m 26 mei in verschillende thaters in Brussel. Inl: www.kfda.be of (0)70-222199.