Schrijver kan `koehandel` met zijn werk tegengaan

René Appel, voorzitter van de Vereniging van Letterkundigen, maakt zich zorgen over de voorgenomen fusie tussen de uitgeefconcerns PcM en Noordelijke Dagbladcombinatie/Veen Bosch & Keuning (Opiniepagina, 26 april).

Met het derde concern de Weekblad Pers Groep beheersen zij ruim 80 procent van de Nederlandse markt voor het algemene boek. Kern van Appels betoog: `de (dreigende) fusies in de boekenuitgeverij [...] maken duidelijk dat de redactionele identiteit van uitgeverijen op geen enkel manier beschermd is`.

Dit is kwalijk omdat `binnenkort nog slechts twee concerns het voor het zeggen hebben` terwijl juist de schrijvers het daarbij zonder informatie en inspraak moeten stellen. Hun betrokkenheid zou daarom op bedrijfsniveau moeten worden verzekerd. Hij pleit onder meer voor statuten vergelijkbaar met die welke de redactionele identiteit en onafhankelijkheid bij de dagbladen beschermen. `Dergelijke constructies worden voorgesteld door de Vereniging van Letterkundigen` (VvL), schrijft hij, maar hij laat vreemd genoeg in het midden bij wie deze voorstellen zijn ingediend.

Hoe reëel is de zorg van de schrijvers? Sinds jaar en dag hanteren fatsoenlijke uitgevers een in goed overleg met de VvL tot stand gebracht standaardcontract. Ook volgens de meest recente versie (2004) kan de schrijver `koehandel` met zijn werk tegengaan: de uitgever mag zijn rechten en plichten niet zonder zijn schriftelijke toestemming aan een derde partij overdragen (artikel 9). Vastgelegd is ook dat de uitgever bereid is met hem in overleg te treden over de voorwaarden voor een eventuele beëindiging van het contract (artikel 15, lid 8).

Moeten schrijvers daarnaast ook nog op bedrijfsniveau invloed krijgen op de `redactionele identiteit` van de uitgeverijen waar zij hun werken ter exploitatie hebben ondergebracht? Ik vind dat onzin: moeten beeldend kunstenaars soms inspraak krijgen op het beleid van de galerie waar zij hun werk tentoongesteld krijgen? Als dat beleid hun niet bevalt, kiezen zij toch zeker een andere galerie? Appel en zijn vrienden mogen best klagen dat binnenkort nog maar twee concerns het voor het zeggen hebben. En ja, dat is een zorgelijke ontwikkeling. Maar niets weerhoudt hun ervan hun werken naar keuze onder te brengen bij een van de onafhankelijke literaire uitgeverijen die geen moeite hebben hun identiteit te beschermen.