Nergens is er een plekje voor de SP

Politicoloog Van Schendelen vindt het onverstandig dat de SP niet in provinciebesturen is vertegenwoordigd.

Gevestigde partijen hadden beter hun best moeten doen.

De provincie leeft volstrekt niet bij de kiezer en bij de media. Daardoor is het mogelijk geworden dat de SP in geen enkele provincie in het college is terechtgekomen. Dat is de conclusie van Hans van Heijningen, algemeen secretaris van de Socialistische Partij (SP).

De SP was de grote winnaar van de Provinciale Statenverkiezingen op 7 maart. In de voorlopige berekening van senaatszetels groeide de partij van vier naar elf. De SP werd in grootte de vierde partij op provinciaal niveau. Maar in geen enkele provincie is het de partij gelukt om in het bestuur te komen. Volgens de SP ligt dat in de meeste gevallen aan de andere partijen, die niet welwillend tegenover de socialisten zouden staan en niet naar de inhoud zouden kijken.

Op gemeentelijk niveau zou het volgens Hans van Heijningen ondenkbaar geweest zijn dat een winnaar van de verkiezingen in geen enkel bestuur komt. Sinds de SP in maart 2006 bij de gemeenteraadsverkiezingen fors groeide, bestuurt ze mee in 21 gemeenten. Overigens had dat in meer plaatsen gekund: in 39 gemeenten was een linkse meerderheid.

Politicoloog Rinus van Schendelen van de Erasmus Universiteit in Rotterdam denkt dat Van Heijningen een punt heeft. „De verbinding tussen kiezer en bestuur is nergens zo dun als bij de provincie. Als de voormannen van gevestigde partijen een college in elkaar kunnen schuiven zonder een lastige nieuwkomer, doen ze dat. Zeker als dat niet tot repercussies leidt.”

Volgens Van Schendelen neemt het radicalisme in de wetenschappelijke literatuur over provincies toe: „Er staat steeds vaker en duidelijker in dat de provincies opgeheven moeten worden.” Hij vindt zelf dat de provincie geen volksvertegenwoordigend orgaan meer is, maar een op een paar onderdelen gespecialiseerde organisatie.

De verliezer van de verkiezingen, de PvdA (van 19 naar 14 senaatszetels), kon wel aanschuiven aan de onderhandelingstafels. In elf van de twaalf provincies bestuurt de partij mee – alleen in Zeeland niet. Als een van de redenen daarvoor noemt Jos Kuijs, van het Centrum voor Lokaal Bestuur van de PvdA, dat de sociaal-democraten landelijk regeren. In een analyse schrijft hij: „Naar ‘Den Haag’ zou een verkeerd signaal zijn afgegeven wanneer de nieuwe coalitiepartijen elkaar in de provincie dwars waren gaan zitten.” Dat is volgens hem ook een van de verklaringen voor de deelname van de ChristenUnie aan vier provinciebesturen – al is die partij ook een van de winnaars van de verkiezingen (van twee naar vier zetels in de senaat).

Kuijs schrijft ook dat de SP er een „mediashow” van heeft gemaakt door te doen alsof er een cordon sanitaire rond de partij was opgetrokken door CDA, PvdA en VVD. Hij stelt dat daar geen sprake van was: de coalities kwamen om „regionale redenen” tot stand.

Er is geen termijn waarbinnen de colleges van de provincie moeten zijn gevormd. Alleen in Friesland is nog niet duidelijk welke partijen er meedoen. Daar denken de PvdA en het CDA nog altijd na over deelname van een derde partij. Dat dat niet de SP wordt, staat wel vast. Op basis van een zogenoemd inhoudelijk ‘koersdocument’ van de PvdA en het CDA heeft de SP besloten niet mee te willen doen aan een college.

Van Schendelen vindt het niet onverstandig dat de PvdA voortvarend te werk is gegaan op basis van de verkiezingsuitslag. „De kiezer kijkt altijd vooruit. Dat gebeurt over vier jaar weer. Een partij wordt niet afgerekend op het verleden, maar op haar beloftes.” Hij vindt het wél onverstandig dat de gevestigde partijen niet sterker hebben geprobeerd de SP in de provinciebesturen te krijgen. „Een winnaar moet je altijd inkapselen. Zet hem aan het werk, maak hem verantwoordelijk.”

Maar Van Schendelen betwijfelt ook of de SP dat wel wilde. Hij herinnert zich de glimlach van Marijnissen toen hij samen met Balkenende voor het Catshuis bekendmaakte dat ze niet verder zouden praten over het vormen van een coalitie. „Ik denk dat Marijnissen al lang had bedacht dat zijn hindermacht in de oppositie groter zou zijn dan zijn doorduwmacht als bestuurder.”

Lees de visie van de SP: www.sp.nl/nieuws/tribune/200704/onderhandelingen_statenverkiezingen.shtml

Rectificatie / Gerectificeerd

In de graphic bij het artikel Nergens is er een plekje voor de SP (dinsdag 8 mei, pagina 8 en 9) staat dat Overijssel 3 CDA-gedeputeerden en 2 PvdA-gedeputeerden heeft. De VVD-gedeputeerde ontbrak in dit overzicht.