Moedige televisie en moderne beeldenroof

Wat te beginnen tegen de struikrovers van het internet? Tegen duistere krachten die (televisie)beelden stelen om ze te misbruiken voor een extreemrechtse propagandafilm?

Dit overkwam de makers van Tegenlicht met hun documentaire De Israël Lobby. De uitzending stond nog geen dag op de VPRO-site of er verscheen op YouTube, tussen de kotsende katten en zwijmelende zangeresjes, een „gehermonteerde roofversie”.

Die toont door de VPRO geschoten congresbeelden van lobbyorganisatie AIPAC en door de VPRO verzameld commentaar van gezaghebbende Amerikanen als Tony Judt, John Mearsheimer en neo-conservatief Richard Perle.

De fragmenten zijn ontdaan van hun oorspronkelijke context. Worden voorafgegaan door antisemitische kletskoek van een Maleisische ex-premier. Zijn voorzien van eigen titels-in-beeld: Madeleine Albright, Jewess. En worden afgetiteld met het symbool van een aan neonazi David Duke gelieerde internetsite.

Voor de goede orde: hier is buitengewoon listig geknipt en geplakt. De documentaire was helemaal geen neonazifilm. Het is een zorgvuldig opgebouwd portret dat de dominante invloed schetst van de Israëllobby op het Amerikaanse buitenlandse beleid. Een taboe als aftrap van het diepgravende zesluik Plaats des Oordeels, dat de nieuwe krachtenverhoudingen in het Midden-Oosten verkende. De VPRO zond daarvan gisteren het laatste deel uit.

Eindspel heette dat sluitstuk, waarin een aantal van dezelfde gezaghebbende sprekers optrad als in De Israël Lobby. Alleen schaakten ze nu over de toekomst van Israël en de regio. In hoeverre kan terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Irak leiden tot vernietiging van de staat Israël? Wat gebeurt er in het Midden-Oosten als de VS de steun aan Israël zouden staken? En waneer precies gaat Iran ‘de rode lijn’ over?

Het ene scenario was nog angstaanjagender dan het andere. Waarbij opnieuw de ongeremdheid frappeerde van Lawrence Wilkerson, voormalig stafchef van Colin Powell: „Er zijn idioten aan de macht in Israël en de VS.” Die man moet wel een hele grote schuld met zich meedragen, bewees hij al in de eerste documentaire. De VN-presentatie die hij samen met Powell over de massavernietigingswapens had geschreven, bekende hij, had hij nooit voldoende gevonden om een oorlog tegen Irak te rechtvaardigen.

Imponerende televisie.

Televisie tegelijkertijd waar je goed het hoofd bij moest houden, anders raakte je de draad kwijt. Maar dat bleek geen probleem. Want welk programma toverde dit seizoen zoveel gezaghebbende opiniemakers voor de camera? En wanneer leverde dat zoveel scherpe inzichten op? Bovendien was dit bepaald moedige tv: vanwege het gevoelige onderwerp en de onconventionele aanpak. Welke achtergrondprogramma’s laten kijkers nog zes weken achtereen om één en hetzelfde onderwerp heen cirkelen? Wat dat betreft is Tegenlicht ook voor buitenlandse begrippen uniek.

Nu maar hopen dat de makers zich niet laten afschrikken door de moderne struikrovers. Dat doen we niet, zegt researcher William de Bruijn. Er is een ‘statement’ gemaild naar YouTube waarin de VPRO zich distantieert van de roofversie. En voortaan verschijnt altijd het logo in beeld.

De Bruijn: „Maar het blijft onverkwikkelijk dat beelden op internet vogelvrij zijn. Je zou hopen dat daarover een discussie op gang kwam. Zoals in de muziekindustrie. Om te voorkomen dat programmamakers zich gaan inhouden uit angst dat extremisten met het materiaal aan de haal gaan.”

Discussieer over deze column op www.nrc.nl/ogen