Idealist verandert in een Machiavelli

Sean Penn speelt in All The King’s Men een populistische politicus die vermoord wordt.

De film van Steven Zaillian voelt als een lange trailer met te veel oneliners.

Nu na dit herdenkings- en verkiezingsweekend nog steeds niemand weet waar ‘de stem van het volk’ precies vandaan komt, is het goed om te weten dat het onhandige geflirt met het populisme van alle tijden is. Goed voorbeeld is de roman All The King’s Men, Robert Penn Warrens Pulitzer Prize-winnaar in 1947, waarin de idealistische, bij het volk populaire advocaat Willie Stark het in de jaren dertig tot charismatische en machtige gouverneur schopt. Zijn verhaal is losjes gebaseerd op het leven van Huey P. Long, ‘the Kingfish’, de gouverneur van Louisiana en halverwege de jaren dertig senator voor die staat. Van al het idealisme is dan al weinig meer over. Stark bedient zich van evenveel corruptie als de industriëlen waar hij eens tegen tekeerging. In een paar jaar veranderde de Amerikaanse Troelstra in een Machiavelli. Hij reikte naar het hoogste, maar eindigde in een bloedplas op de kasseien, vermoord.

Van het boek is nu een film gemaakt, eigenlijk een remake van de eerste verfilming uit 1949, die drie Oscars won. De nieuwe versie uit 2006, nu te huur op dvd, is geen Oscarwaardige film geworden, ondanks een sterrencast van Sean Penn, Jude Law, Kate Winslet, Anthony Hopkins en James Gandolfini. Penn speelt Stark als een opzwepende volksheld, die knauwend en schreeuwend aan steeds grotere mensenmassa’s belooft om wegen, bruggen en scholen te bouwen. De rijken verklaart hij de oorlog. Ook de olie-industrie kan zijn bloed wel drinken, alhoewel Penn er op den duur achterkomt dat niet alleen hijzelf maar de hele maatschappij de borende grootindustriëlen hard nodig heeft. Net zoals een motor niet kan draaien zonder een druppeltje olie op zijn tijd.

„Knoop ze op”, roept hij aan het begin van zijn carrière nog stoer tegen ‘de machthebbers’, maar aan het eind van de film klinkt die leus alleen nog hol in de lange gangen van de senaat, waar achter gesloten deuren de poppetjes om hun positie vechten. De politicus die ooit vol grote dromen zat, heeft zich eigenhandig met een botte beitel uitgehold.

Het ergste is nog dat Stark zich verschuilt achter het filosofische idee dat de vrije wil niet bestaat. Hij leeft onder het nihilistische levensmotto ‘All life is but the dark heave of blood and the twitch of the nerve’: alle daden worden veroorzaakt door een aangeboren reflex, zodat hij geen verantwoordelijkheid hoeft te nemen voor zijn keuzes.

Ondanks het smeuïge onderwerp en een cast waar menig regisseur zelf een moord voor zou doen, is All The King’s Men niet in Nederland uitgebracht. Dat kan maar twee dingen betekenen: of de distributeur wil er zijn vingers niet aan branden, of niemand ziet er brood in. In dit geval zal het laatste van toepassing zijn geweest. Sean Penn, altijd in voor een portie heerlijke pathos, houdt ons met zijn grote gebaren nu wel heel erg op afstand, net als love interest Kate Winslet en Jude Law, die als journalist de film hakkelig aan elkaar praat.

All The King’s Men van Steven Zaillian (scenarist van Schindler’s List en Gangs of New York) is een pompeuze, rommelig gemonteerde film en lijkt op een lange trailer waarin je alleen oneliners te horen krijgt, nooit het complexe verhaal erachter. Eigenlijk precies het probleem waar elke politicus mee worstelt, populist of niet.

DVD All The King’s Men

Regie: Steven Zaillian. Met: Sean Penn, Jude Law, Kate Winslet, Anthony Hopkins, James Gandolfini. 2006 (Sony)

**--- Film

***-- Extra’s