Haagse buurt met Europese politie ‘onveiliger’

Europol, de organisatie waarin politieorganisatie uit Europa samenwerken, moet een nieuw onderkomen krijgen in Den Haag. Bewoners zijn er niet blij mee. Zij vrezen aanslagen.

In 2005 vond er nog het North Sea Jazz Festival plaats, nu is het een bouwput. Op de plek van de Statenhal in Den Haag moet eind 2009 het hoofdkantoor verrijzen van Europol, nu nog elders in de stad gevestigd. Maar omwonenden willen de komst van dit „terroristische doelwit” voorkomen. Ze voelen zich niet serieus genomen door de gemeente. Er zijn 289 bezwarenschriften tegen de bouwvergunning ingediend. Die zijn vandaag door de Adviescommissie bezwaarschriften in een volle zaal in het stadhuis in een hoorzitting behandeld. „New York had zijn Twin Towers, Den Haag krijgt er vier cadeau”, zei een bewoner vanochtend, verwijzend naar de vier delen van het Europol-gebouw.

Er is door de gemeente nooit geluisterd naar bezwaren of alternatieve plannen, zegt Jan Spruijt, bestuurslid van het Wijkoverleg Statenkwartier. De recentste aanwijzing daarvan is volgens hem dat de gemeente heeft besloten om de bestemmingsplanprocedure voor het The Hague World Forum, het gebied waar het Europol-gebouw moet komen en waar onder meer ook het Joegoslaviëtribunaal is gevestigd, op te schorten.

Het wijkoverleg ageert al twee jaar tegen de komst van Europol. Naast de vrees voor tereur vinden de buurtbewoners dat het kolossale gebouw niet in de omgeving past. Spruijt: „Telkens werd tegen ons gezegd: ‘straks bij de bestemmingsplanprocedure kunnen jullie bezwaar maken’.” Maar de gemeente besloot de procedure op te schorten en verleende in februari alvast een bouwvergunning aan Europol. Daardoor staan de wijkbewoners buitenspel, zegt Spruijt. Ook Tweede-Kamerlid Alexander Pechtold (D66) heeft de indruk dat er niet goed gecommuniceerd is met de wijkbewoners. „Als je inspraak belooft moet je dat ook nakomen”, zegt hij.

Bewoner Han Heemskerk vindt dat het Wijkoverleg de afgelopen jaren naïef is geweest. „Het is een heel gezagsgetrouwe buurt, waar veel ambtenaren wonen. Ze zijn elke keer in de mooie woorden van de wethouder getrapt.” Maar die tijden zijn voorbij, waarschuwt hij. De buurtbewoners hebben een advocaat in de arm genomen. „De koers is nu: de geschutspoorten open. Het wordt een juridisch gevecht op de vierkante meter.”

De Haagse wethouder voor Bouwen en Wonen Marnix Norder (PvdA) zegt het juridische gevecht met vertrouwen tegemoet te zien. Hij ontkent de bestemmingsplanprocedure te hebben opgeschort om bezwaren van buurtbewoners te omzeilen. Volgens hem is de procedure uitgesteld omdat de gemeente „meer in The Hague World Forum wilde doen”. „Pas als we precies weten wat we willen, starten we een nieuwe procedure.” Norder wil niet op de conclusies van de bezwarencommissie vooruitlopen, maar hij zegt wel dat het college uitgaat van het huidige ontwerp.

Een van de 289 bezwaarmakers is het World Forum Convention Center (WFCC), voorheen het Nederlands Congres Centrum. Het centrum heeft andere redenen voor het bezwaar dan de wijkbewoners. „De terrorismedreiging speelt voor ons helemaal niet”, zegt directeur Guido Louwerse. Het WFCC maakt zich wel zorgen over de zware beveiligingsmaatregelen. De oorspronkelijke gedachte van het The Hague World Forum was dat het een open gebied zou worden, een soort boulevard. „Dat zien we in het huidige ontwerp niet terug”, zegt Louwerse. „En als iemand een hotdogkarretje wil neerzetten, moet hij dan vijf maanden van tevoren een vergunning aanvragen? Over dat soort zaken moet nog nagedacht worden.”

Een andere reden voor het bezwaarschrift van het WFCC is de luchtkwaliteit. Gevreesd wordt dat de limieten voor de luchtkwaliteit bereikt zullen zijn na de komst van Europol, waar ongeveer 850 mensen komen te werken. Het WFCC staat zelf aan de vooravond van de presentatie van een nieuw onderkomen. „Door de milieunormen zou het goed kunnen dat wij beperkingen opgelegd krijgen”, zegt Louwerse.

Bewoners van het Statenkwartier vrezen aanslagen, maar wethouder Norder vindt het „een beetje makkelijk” om de link tussen Europol en terrorisme te leggen. „De praktijk wijst gelukkig iets anders uit”, zegt hij. „Europol zit al jaren in Den Haag en er is nooit een aanslag gepleegd.” Wel werd eind 2003 een bompakketje bij de rechtshandhavingsorganisatie van de Europese Unie afgeleverd.

Bob de Graaff, hoogleraar terrorisme en contraterrorisme in Leiden, zegt dat Europol voor terroristen „geen topprioriteit” is. „Dankzij de processen die er de laatste jaren zijn gevoerd tegen terrorismeverdachten, zoals Samir A., weten we dat vooral grote knelpunten, evenementen en symbolen mogelijke doelwitten zijn. En Europol is nog geen symbool.”

Het nieuwe Europol-gebouw zal goed beveiligd worden, zegt Norder. Bij de presentatie van het definitieve ontwerp vorige maand bleek dat het gebouw omheind zal worden met een glazen wand. Daarvoor zullen kleine paaltjes geplaatst worden die moeten voorkomen dat auto’s, bijvoorbeeld beladen met bommen, het terrein op rijden. Ook komt er geen parkeergarage onder het Europol-complex. Norder: „Daardoor is het beproefde recept van de autobom niet meer toepasbaar.”

Veel wijkbewoners vinden dat het gebouw niet in de omgeving – het Statenkwartier is ontstaan in het begin van de vorige eeuw – past. Het gebouw, dat een vloeroppervlakte zal krijgen van ruim 30.000 vierkante meter, bestaat uit vier schijven, waarvan de hoogste 45 meter zal worden. Dat is drie keer zo hoog als de afgebroken Statenhal. Terwijl de omwonenden altijd is voorgehouden dat het Europol-gebouw niet hoger zou worden dan de Statenhal, zegt buurtbewoner Jan Spruijt.

Wethouder Norder vindt dat architect Frank Wintermans er in is geslaagd om een gebouw te ontwerpen dat bij de omgeving past. De PvdA’er zegt dat het Europol-gebouw dezelfde vorm heeft als de belendende villa’s op de Eisenhowerlaan. Een grote groep stedenbouwkundigen en architecten, waaronder voormalig Rijksbouwmeester en huidig decaan Bouwkunde aan de TU Delft Wytze Patijn, schaart zich achter de buurtbewoners. ‘Het plan is in strijd met het naastgelegen beschermd stadsgezicht Statenkwartier en versterkt ook niet het ensemble rond het Congresgebouw’, schreven zij gisteren in een manifest aan het Haagse college van B en W.

Het Europol-gebouw moet in het The Hague World Forum, dat door Den Haag is aangewezen als ‘internationale zone’, komen. Naast het Joegoslaviëtribunaal en het WFCC is er ook de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens, gevestigd. In 2012 zal daar de Europese justitieorganisatie Eurojust bij komen. Voor de wijkbewoners een somber perspectief: zij vrezen dat de kans op aanslagen met de de komst van Eurojust nog groter zal worden.